• Op de Europese waterwegen varen vandaag de dag rond de 15 200 schepen. 9800 daarvan staan geregistreerd in Rijnoeverstaten, 3500 in de Donaulanden en 1900 in andere Europese landen.

• Het merendeel van de nieuwe drogeladingschepen die in 2019 op de Europese binnenvaartmarkt in bedrijf zijn genomen, staan geregistreerd in Nederland (zeventien van de twintig). De meeste nieuwe schepen (zestien van de twintig) die in het genoemde jaar in de vaart kwamen, hebben een laadvermogen van meer dan 2000 ton.

• Er zijn veertig nieuwe tankschepen op de markt gekomen in 2019, waarvan de meerderheid ADN-chemietankers zijn. Afgezien van vijftien schepen die in Nederland geregistreerd werden, gaat het om veertien nieuwe tankschepen in Duitsland, acht in Luxemburg en drie in België. Van deze veertig nieuwe schepen hebben er 24 een laadvermogen van meer dan 2000 ton.

 

VLOOTOMVANG (AANTAL BINNENVAARTSCHEPEN) PER MACROREGIO EN LAND IN EUROPA

 

    TABEL 1: VLOOTOMVANG (AANTAL BINNENVAARTSCHEPEN) PER MACROREGIO EN SCHEEPSTYPE IN EUROPA

     DrogeladingschepenTankschepenDuw- en sleepbotenTotaal aantal schepen
    Rijnvloot7033143313199785
    Donauvloot26522046423498
    Overige landen*154626 #3451917
    Totaal aantal schepen11 2311663230615 200

    Bronnen: 1) Rijnoeverstaten: VNF (Frankrijk), CBS/Rijkswaterstaat (Nederland), ITB (België), Waterwegen- en scheepvaartbeheerder van de Duitse Bondsstaat, Nationaal register van Luxemburg en Schweizerische Rheinhäfen. 2) Donaustaten: Donaucommissie. 3) Overige landen: Eurostat [iww_eq_loadcap], [iww_eq_age], Tsjechische ministerie van Vervoer, Pools bureau voor de statistiek
    *Overige landen = Polen, Tsjechië, Italië, Verenigd Koninkrijk, Finland, Litouwen
    # omvat 9 tankschepen in Polen, 1 in Tsjechië en 16 in Litouwen, maar een onbekend aantal schepen in de overige landen.

     

  • De volgende afbeeldingen tonen het aantal drogeladingschepen en tankschepen (motorvrachtschepen en duwbakken) en het aantal duw- en sleepboten per land in Europa. Het betreft de meest recente gegevens en voor Nederland, België, Frankrijk, Zwitserland en Luxemburg zijn dit gegevens voor 2019, terwijl die gegevens voor alle overige landen uit 2018 stammen, met uitzondering van Italië en Servië (2017). De Rijnoeverstaten zijn weergegeven in donkerblauw, de Donaustaten in lichtblouw en de overige landen in rood.
  •  

    AFBEELDING 1: AANTAL DROGELADINGSCHEPEN EN TANKSCHEPEN PER LAND IN EUROPA


    Bronnen: Eurostat [iww_eq_loadcap] en de bronnen gebruikt voor de Rijnoeverstaten in bovenstaande tabel
     

    AFBEELDING 2: AANTAL DUW- EN SLEEPBOTEN PER LAND IN EUROPA


    Bronnen: Eurostat [iww_eq_age] en de bronnen gebruikt voor de Rijnoeverstaten in bovenstaande tabel
     
     
     

ONTWIKKELING VAN DE RIJNVLOOT

 

DROGELADINGVLOOT IN DE RIJNOEVERSTATEN

  • In 2019 waren er 7033 motorvrachtschepen en duwbakken, wat voor het eerst sinds 2011 meer was dan het jaar ervoor (+1%). Het laadvermogen lag met 10,6 mln. ton ook boven het niveau van 2018 (+2,6%). Deze groei van de vloot weerspiegelt de opleving van het aantal nieuwgebouwde schepen van de afgelopen jaren (zie het deel over nieuwgebouwde schepen). Net als in 2018 bedroeg het aandeel van de Nederlandse vloot 50% in aantal schepen en 58% in laadvermogen.
  •  

    AFBEELDING 3: ONTWIKKELING VAN DE VLOOT VAN DROGELADINGSCHEPEN IN DE RIJNOEVERSTATEN*


    Bron: CCR aan de hand van gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek (op basis van gegevens van Rijkswaterstaat), Waterwegen- en scheepvaartbeheerder van de Duitse Bondsstaat, VNF, ITB, Schweizerische Rheinhäfen, Nationaal register van Luxemburg
    *= motorvrachtschepen en duwbakken, zonder duw- en sleepboten

     

  • In 2019 bedroeg het aantal drogeladingschepen in de Rijnoeverstaten 7033, vergeleken bij 7776 in 2012. De afname in deze periode was relatief gezien het sterkst in Frankrijk, waar het aantal schepen met 246 eenheden afnam, oftewel 20%. In de overige drie grote Rijnoeverstaten bedroeg de afname 6 tot 8%.
  •  

    AFBEELDING 4: AANTAL DROGELADINGSCHEPEN PER RIJNOEVERSTAAT*


    Bron: CCR aan de hand van nationale vlootgegevens
    *De Duitse vlootgegevens voor 2019 zijn gebaseerd op gegevens van 2018.

     

  • Kleine schepen worden vaak gedefinieerd als schepen met een laadvermogen van minder dan 1500 ton. Volgens deze definitie waren er in 2019 ongeveer 4225 kleine drogeladingschepen in de Rijnoeverstaten, oftewel 60% van alle drogeladingschepen.
  •  

    AFBEELDING 5: AANTAL DROGELADINGSCHEPEN PER RIJNOEVERSTAAT PER TONNAGECATEGORIE IN 2019*


    Bronnen: Analyse van de CCR aan de hand van nationale vlootgegevens
    *De Duitse vlootgegevens zijn voor 2018

     

  • Er bestaat ook een alternatieve definitie voor kleine schepen die voor kleine schepen uitgaat van een laadvermogen van minder dan 650 ton. Volgens deze definitie zijn er 703 kleine Nederlandse drogeladingschepen (20% van de Nederlandse drogeladingvloot in aantallen) en 253 kleine Belgische drogeladingschepen (27% van de Belgische drogeladingvloot). Het aantal Duitse en Franse schepen met een capaciteit onder de 650 ton kan niet worden aangegeven, aangezien in de Franse en Duitse vlootstatistieken andere grootteklassen worden gehanteerd. Op basis van bestaande grootteklassen kan worden geschat dat ze een aandeel hebben tussen de 30 en 40%.

 
 

DE TANKVLOOT IN DE RIJNOEVERSTATEN

  • De economische boom voor 2009 en de noodzaak om enkelwandige schepen te vervangen door dubbelwandige schepen zorgden ervoor dat de omvang van de tankvloot in slechts vijf jaar tijd, tussen 2005 en 2010 met ongeveer 1 mln. ton laadvermogen toenam, oftewel met bijna 50%. Na 2010 nam het aantal nieuwe schepen af en de enkelwandige schepen verdwenen geleidelijk van de markt, waardoor ook het aantal schepen afnam. De totale vlootcapaciteit bleef echter min of meer gelijk, aangezien de schepen die de vloot verlieten klein waren en de nieuwe schepen vaak een groot laadvermogen hadden.
  •  

    AFBEELDING 6: ONTWIKKELING VAN DE TANKVLOOT IN DE RIJNOEVERSTATEN


    Bron: CCR aan de hand van nationale vlootgegevens
     

  • In januari 2020 bestond volgens EBIS, het Europese Binnenvaart Inspectie Systeem, het totale aantal van 1433 tankschepen in de Rijnoeverstaten uit 1111 ADN-tankschepen. Hiervan waren 1098 dubbelwandig en 13 enkelwandig. Volgens de database van EBIS zijn er ook negen LNG-dual fuel tankschepen in het Rijnstroomgebied.
  • Het verschil tussen alle tankschepen in de Rijnoeverstaten (1433) en het aantal ADN-tankschepen (1111) bedraagt 322 schepen. Dit aantal bestaat uit de volgende scheepscategorieën:
    – ADN-tankers (vervoer van gevaarlijke goederen) die voor niet-EBIS-leden dedicated varen,
    – oudere bunkerschepen,
    – tankers voor plantaardige olie,
    – schepen voor de levering van drinkwater aan zeeschepen in zeehavens,
    – cementtankers,
    – bilgeboten/tankers voor afvalstoffen.
  •  

    AFBEELDING 7: TOTALE AANTAL TANKSCHEPEN PER RIJNOEVERSTAAT


    Bron: CCR aan de hand van nationale vlootgegevens

 
 
 

ONTWIKKELING VAN DE DONAUVLOOT EN DE GOEDERENVLOOT IN OVERIGE LANDEN

 

DROGELADINGSCHEPEN IN HET DONAUBEKKEN

  • Volgens de statistieken van de Donaucommissie (met informatie op basis van enquêtes onder rederijen in de lidstaten van de Donaucommissie) bestond de Donauvloot aan het eind van 2017 uit circa 400 duwboten, 242 sleepboten, 409 motorvrachtschepen en ongeveer 2100 duwbakken. Meer dan 70% van het totale vervoersvolume komt voor rekening van duwstellen, samengesteld zoals in onderstaande tabel weergegeven, afhankelijk van de vaarwegklasse en vaaromstandigheden.
  •  

    TABEL 2: TYPE DROGELADINGVAART OP DE DONAU (AANDEEL IN HET TOTALE VERVOER IN %)

    Duwboot + 7-9 bakken40-42%
    Duwboot + 6 bakken20-23%
    Duwboot + 4 bakken12-14%

    Bron: Marktobservatierapport van de Donaucommissie
     

  • De totale drogeladingvloot van de Donaustaten is sinds 2005 gekrompen. Sinds 2014 is de dalende lijn echter tot stilstand gekomen en de omvang van de vloot is gelijk gebleven. De Roemeense drogeladingvloot is de grootste van het Donaubekken met een aandeel van circa 48% van alle drogeladingschepen, tendens stijgend.
  •  

    AFBEELDING 8: ONTWIKKELING VAN DE DROGELADINGVLOOT IN DE DONAUSTATEN


    Bron: Donaucommissie

 
 

DE TANKVLOOT IN HET DONAUBEKKEN

  • Volgens de statistieken van de Donaucommissie (met informatie op basis van enquêtes onder rederijen in de lidstaten van de Donaucommissie) waren er aan het eind van 2017 74 motortankschepen en 128 tankschepen zonder eigen voortstuwing, met een totaal laadvermogen van circa 0,22 mln. ton.
  • Het totale aantal tankschepen in de Donaustaten nam tot 2011 toe, maar laat sindsdien een neerwaartse trend zien. Het laadvermogen had minder te lijden onder deze negatieve trend, hetgeen vergelijkbaar is met de evolutie van de tankvloot zoals die in de Rijnoeverstaten kan worden waargenomen. Roemenië heeft de grootste tankvloot in het Donaustroomgebied met een aandeel van zo’n 47% van alle 202 tankschepen in de Donaustaten.
  • Volgens de database van het Europees Binnenvaart Inspectie Systeem EBIS, die alleen ADN-tankers bijhoudt, waren er in januari 2020 slechts 34 schepen geregistreerd in de Donaustaten (twaalf in Oostenrijk, negen in Slowakije, negen in Roemenië en vier in Servië), waarvan 32 dubbelwandige en twee enkelwandige tankers. Dit betekent dat er een groot aantal ADN-tankers actief is op de Beneden-Donau die niet door EBIS geïnspecteerd worden. Ondanks de ADN-voorschriften wordt er nog steeds een klein aantal enkelwandige schepen gebruikt voor het vervoer van ADN-goederen.
  •  

    AFBEELDING 9: ONTWIKKELING VAN DE TANKVLOOT IN DE DONAUSTATEN


    Bron: Donaucommissie

 
 

GOEDERENVLOOT IN OVERIGE EUROPESE LANDEN

  • In de volgende grafiek is de evolutie te zien van het aantal drogeladingschepen en tankschepen in Polen, Tsjechië, Finland, het Verenigd Koninkrijk en Litouwen. Gegevens voor Italië ontbreken deels en worden ook beïnvloed door een structurele breuk waardoor de gegevens niet in de grafiek kunnen worden opgenomen.
  •  

    AFBEELDING 10: AANTAL MOTORVRACHTSCHEPEN EN DUWBAKKEN IN POLEN, VERENIGD KONINKRIJK, FINLAND, TSJECHIË EN LITOUWEN


    Bron: Eurostat [iww_eq_age]

 
 
 

BOUW VAN NIEUWE SCHEPEN

  • In 2019 zette de licht opwaartse trend in de bouw van nieuwe schepen door. Deze trend begon in 2015 voor drogeladingschepen en in 2017 voor tankschepen. Deze stijgende lijn wijst op een herstel, nadat in 2014 een dieptepunt bereikt werd (voor drogeladingschepen) en in 2016 (voor tankschepen), zoals de volgende afbeelding laat zien.
  •  

    AFBEELDING 11: NIEUWE CAPACITEIT OP DE MARKT IN DE DROGELADING- EN TANKVAART (LAADVERMOGEN IN 1000 T)


    Bron: IVR
     

  • De meeste nieuwe drogeladingschepen die in 2019 op de markt kwamen, zijn in Nederland geregistreerd (17 van de 20).
  •  

    AFBEELDING 12: NIEUWE DROGELADINGSCHEPEN OP DE MARKT PER LAND VAN REGISTRATIE (AANTALLEN, 2011-2019)


    Bron: IVR
     

  • De meeste nieuwe drogeladingschepen hebben een laadvermogen van meer dan 2000 ton. Zo behoren zes van de twintig nieuwe schepen in de grootteklasse 2000 tot 3000 ton en zeven van de twintig in de categorie 3000 tot 4000 ton. Hun laadvermogen is derhalve veelal hoger dan het huidige gemiddelde laadvermogen van de drogeladingvloot in West-Europa (2100 ton per schip).
  •  

    TABEL 3: NIEUWE DROGELADINGSCHEPEN NAAR LAADVERMOGEN

    Laadvermogen201720182019
    0 < 1000 t421
    1000-2000 t373
    2000-3000 t956
    3000-4000 t1237
    > 4000 t103
    Totaal291720

    Bron: IVR
     

  • Wat betreft de grootte van de schepen waren vijf van de twintig nieuwe drogeladingschepen 110 meter lang en 11,5 meter breed. Er waren echter ook vrij veel kleine schepen bij.
  • Volgens de IVR-database kwamen er in 2019 veertig nieuwe tankschepen op de markt en volgens het EBIS-systeem 42. Het waren hoofdzakelijk ADN-chemicaliëntankers (volgens EBIS 38 tankers) en vier ADN-gastankers. Naast de vijftien tankschepen die in Nederland werden geregistreerd, werden veertien nieuwe tankers in Duitsland geregistreerd, acht in Luxemburg en drie in België.
  •  

    AFBEELDING 13: NIEUWE TANKSCHEPEN OP DE MARKT PER LAND VAN REGISTRATIE (AANTALLEN, 2011-2019)


    Bron: IVR
     

  • De nieuwe tankschepen vielen in verschillende grootteklassen, waarvan de meerderheid in de categorie 1000-2000 ton (15 schepen) en 2000-3000 ton (11 schepen).
  •  

    TABEL 4: NIEUWE TANKSCHEPEN NAAR LAADVERMOGEN

    Laadvermogen201720182019
    0 < 1000 t121
    1000-2000 t101215
    2000-3000 t14711
    3000-4000 t235
    > 4000 t148
    Totaal272840

    Bronnen: IVR, analyse van de CCR
     

  • De meeste nieuwe tankschepen waren 110 meter lang. Achttien van de veertig nieuwe tankers hadden in 2019 deze klassieke lengte. De op één na meest voorkomende lengte is 86 meter (dertien schepen). Er kwamen ook enkele zeer lange schepen bij: zes nieuwe schepen zijn 135 meter lang.
  • Tussen 2012 en 2019 kwamen er 26 nieuwe duw-, sleep- en duw-sleepboten bij op de Europese markt. In 2019 kwamen er drie nieuwe boten bij, net als in 2018 en in 2017. Een daarvan is de duwboot MS AMBITIOUS, die werd gebouwd voor het Franse bedrijf Compagnie Fluviale de Transport (CFT). Deze duwboot is 29,5 meter lang en 11,2 meter breed. De andere twee duwboten werden geregistreerd in Luxemburg (MS OTTO) en in Zwitserland (MS VIKING ORVAR).
  •  
     
     

LEEFTIJDSSTRUCTUUR VAN DE VLOOT

  • Op basis van gegevens uit de IVR-vlootdatabase werd een overzicht gemaakt van het aantal schepen per bouwjaar in de Rijnoeverstaten en hieruit kan worden opgemaakt dat de Rijnvloot (Alle schepen van Nederland, België, Luxemburg, Duitsland, Frankrijk en Zwitserland) relatief oud is. Ongeveer 80% van de vloot met een bekend bouwjaar werd in de twintigste eeuw gebouwd. Dit geldt voor slechts ongeveer 58% van de tankschepen, maar voor ongeveer 84% van de drogeladingvloot. In de drogeladingvloot kwam er aan het eind van de jaren vijftig en het begin van de jaren zestig een groot aantal schepen bij en in de jaren tachtig, vooral in het begin van de jaren tachtig, volgde nog een kleine goolf van nieuwe schepen. Er is zelfs nog een kleine toename van het aantal schepen dat in de jaren twintig van de vorige eeuw is gebouwd. Verder werden veel schepen in de drogeladingvaart en in de tankvaart tijdens de jaren van economische bloei gebouwd tot de economische crisis van 2009. Dit effect is echter niet terug te zien in de vloot van passagiersschepen en duw- en sleepboten.
  •  

    AFBEELDING 14: INGEBRUIKNAME VAN SCHEPEN IN DE RIJNVLOOT IN DE LOOP DER JAREN


    Bronnen: IVR, analyse van de CCR
    Behalve deze zijn er nog 212 drogeladingschepen, 69 passagiersschepen, 61 duw/sleepboten en 14 tankschepen met een onbekend bouwjaar.

     

  • Dankzij de grote riviercruisevloot (ongeveer 72% van alle schepen) en een kleine, maar zeer nieuwe tankvloot heeft Zwitserland een relatief moderne vloot. Slechts ongeveer 23% van de schepen werd in de twintigste eeuw gebouwd, waardoor Zwitserland de jongste vloot van de Rijnoeverstaten heeft. Daar tegenover staat Frankrijk, met de oudste vloot van alle Rijnoeverstaten, waar 94% van alle schepen in de vorige eeuw in de vaart werd genomen. Ongeveer 78% van de Nederlandse vloot, de grootste vloot van de Rijnoeverstaten, werd voor 2000 gebouwd (Er moet worden opgemerkt dat de totale IVR-database niet alleen actieve schepen bevat, maar deels ook inactieve schepen. Daarom is het begrip ‘ingebruikname’ gekozen in plaats van leeftijdsstructuur).
  • Volgens de informatie van het Marktobservatierapport van de Donaucommissie wordt de leeftijdsstructuur van de Donauvloot (de geschatte cijfers zijn voor eind 2017) gekenmerkt door de volgende verhoudingen: ongeveer 72% van de duw- en sleepboten en 16% van de duwbakken is ouder dan 40 jaar; 59% van de duwbakken is ouder dan 35 jaar.

 
 
 

CAPACITEIT-MONITORING

  • De gemiddelde benuttingsgraad van de vloot wordt berekend aan de hand van een model waarin rekening wordt gehouden met de vervoersvraag per goederensegment in de Rijnoeverstaten (Nederland, Duisland, Frankrijk, België en Zwitserland), de tonnage van de vloot in de Rijnoeverstaten en de waterstanden op de Rijn bij de meetpunten van Maxau, Kaub, Keulen en Duisburg. Het percentage van de benuttingsgraad wordt gedefinieerd als de verhouding van de benodigde tonnage van de vloot (afgeleide vraag naar de vloot, gebaseerd op de vervoersvraag) en de beschikbare tonnage van de vloot volgens de Rijnvlootstatistieken uit deel 2 van dit hoofdstuk.
  •  
     

DROGELADINGSCHEPEN

  • In 2019 daalde de gemiddelde benuttingsgraad van de drogeladingvloot aanzienlijk ten opzichte van 2018. In de bijbehorende grafiek wordt de evolutie van de benuttingsgraad uiteengezet, waarbij de vraag/aanbodverhouding wordt weergegeven voor de verschillende segmenten van de vloot. In 2018 was de benuttingsgraad van de vloot bijzonder hoog. De reden hiervoor is dat de daadwerkelijke beschikbare vlootcapaciteit (door een vermindering van het aanbod) werd beperkt door de periode van laagwater in 2018, aangezien de schepen niet volledig konden worden beladen. Ook moesten meerdere schepen worden ingezet, wat verder bijdroeg aan de hogere totale benuttingsgraad van de vloot in 2018.
  •  

    AFBEELDING 15: BENUTTINGSGRAAD VAN DE RIJNVLOOT (DROGELADINGSCHEPEN) DOOR DE TIJD HEEN PER VLOOTSEGMENT


    Bron: Panteia op basis van gegevens van de CCR
     

  • In 2019 waren de omstandigheden anders. De daadwerkelijke beschikbare vlootcapaciteit was hoger (toename van het aanbod). In combinatie met een lagere vervoersvraag in 2019 (minder kolenvervoer door de energietransitie, minder vervoer van ijzererts door de gespannen handelsverhoudingen voor staalproducten) nam de benuttingsgraad van de vloot af.
  • De gemiddelde benuttingsgraad daalde het sterkst voor schepen met een laadvermogen van meer dan 2000 ton. De belangrijkste reden hiervoor was de kwetsbaarheid van deze schepen voor extreme wateromstandigheden.
  • Voor kleine en middelgrote schepen (schepen van de grootteklasse <1000 ton en de grootteklasse 1000 tot 2000 ton), daalde de benuttingsgraad minder sterk. Deze schepen zijn over het algemeen goed aangepast aan het bevaren van de Nederlandse of Duitse kanalen met aanzienlijke diepgangbeperkingen. Het ongeladen gewicht en de ongeladen diepgang van deze schepen is relatief laag, waardoor ze zelfs onder moeilijke laagwateromstandigheden het ondiepe deel van de Midden-Rijn kunnen passeren. Ook hebben de schepen van deze grootteklassen minder te lijden onder de energietransitie, omdat ze hoofdzakelijk worden ingezet voor het vervoer van landbouwproducten en bouwmaterialen.
  • Hoewel de vlootcapaciteit van de drogeladingschepen in 2019 kleiner was dan in 2009, toen de financiële crisis uitbrak, was er nog steeds sprake van overcapaciteit in de drogeladingvloot. Dit is grotendeels te wijten aan een lagere vraag naar drogeladingschepen; de vraag naar drogeladingschepen was in 2019 zelfs kleiner dan tijdens de financiële crisis in 2009 en 2010

 
 

TANKSCHEPEN

  • In 2019 daalde de gemiddelde benuttingsgraad van de tankvloot met negen procentpunten van 85% naar 76%. De belangrijkste reden voor deze daling was het uitblijven van perioden met laagwater in 2019. Het hele jaar waren er tamelijk goede vaaromstandigheden op de Rijn. Het laadvermogen van tankschepen kon maximaal tot vrijwel maximaal worden benut. Dit in tegenstelling tot 2018, toen er gedurende een groot deel van het jaar lage waterstanden heersten, waardoor de benuttingsgraad van de tankvloot zeer hoog kwam te liggen.
  •  

    AFBEELDING 16: BENUTTINGSGRAAD VAN DE RIJNVLOOT (TANKSCHEPEN) DOOR DE TIJD HEEN PER VLOOTSEGMENT


    Bron: Panteia op basis van gegevens van de CCR
     

  • Desalniettemin was de benuttingsgraad in 2019 vrij hoog, dankzij de grotere vervoersvraag voor aardolieproducten (deels het gevolg van een tijdelijke sluiting van de raffinaderij in Zwitserland) en een relatief klein aanbod. De sloop van enkelwandige tankers, waardoor de capaciteit van de vloot de afgelopen jaren aanzienlijk afnam, leidde tot een relatief klein aanbod in 2019. Als gevolg van alle bovengenoemde factoren nam de benuttingsgraad van alle vlootcategorieën af, maar bleef deze nog steeds op een relatief hoog niveau.
dapibus Aliquam ut facilisis Aenean mi, Sed consequat. felis mattis