6. Ondernemingen, werkgelegenheid, leeftijdsstructuur, omzet, winstgevendheid

Download de PDF

• In 2016 waren er in Europa 5753 vrachtbedrijven in de binnenvaart. Vrijwel 90% daarvan staat ingeschreven in een Rijnoeverstaat. 74% van de 22.087 actieve werknemers in het binnenvaartvrachtvervoer werkte dan ook in 2017 in een Rijnoeverstaat, en 13% in een Donauland.

•Er zijn 4000 ondernemingen in Europa in de passagiersvaart, met in totaal 18.645 werknemers. 44% van deze bedrijven is gevestigd in een Rijnoeverstaat. Kijkt men naar de werkgelegenheid in deze branche, dan is het aandeel van de Rijnoeverstaten nog hoger: 63% van alle werknemers in de passagiersvaart werken bij ondernemingen in Duitsland, Frankrijk, Nederland en België (er zijn geen gegevens beschikbaar voor Zwitserland).

•Van alle personen die werken in het vracht- en passagiersvervoer ligt de gemiddelde leeftijd momenteel tussen de 25 en 55 jaar. Deze leeftijdscategorie vormt 58% van de werknemers in Duitsland en 61% in België. Het aandeel personen dat jonger is dan 25 bedraagt 10% in Duitsland en 5% in België.

 

ONDERNEMINGEN IN HET GOEDERENVERVOER

 

AANTAL BINNENVAARTONDERNEMINGEN IN HET GOEDERENVERVOER IN EUROPA*

Bron: Eurostat [sbs_na_1a_se_r2] en Eidgenössische Steuerverwaltung (Zwitserse belastingdienst)(CH)
* Gegevens voor 2016

  • In 2016 (2016 is het meest recente jaar waarvoor Eurostat beschikt over statistieken inzake ondernemingen) telde Europa (EU plus Zwitserland) 5753 binnenvaartondernemingen in het goederenvervoer. 87,5% ervan stond geregistreerd in de Rijnoeverstaten (Nederland, Duitsland, België, Frankrijk, Zwitserland).
  • Het aantal bedrijven in het goederenvervoer is in Europa de afgelopen jaren licht gedaald. Ook in Nederland vertoont het aantal bedrijven sinds 2010 een lichte afname.

 

AANTAL BINNENVAARTONDERNEMINGEN IN HET GOEDERENVERVOER IN EUROPA

Bron: Eurostat [sbs_na_1a_se_r2], Eidgenössische Steuerverwaltung (CH)

 

AANTAL WERKNEMERS IN HET VRACHTVERVOER IN EUROPA*

Bron: Eurostat [sbs_na_1a_se_r2]
* Gegevens voor 2017

 

  • In 2017 bedroeg het aantal werknemers (personen die werkzaam zijn in de binnenvaart) in het vrachtvervoer 22087. 74% van deze werknemers was werkzaam voor een onderneming in de Rijnoeverstaten. 13% van alle werknemers was actief in de Donaulanden.

 

AANTAL WERKNEMERS IN HET VRACHTVERVOER IN EUROPA

Bron: Eurostat [sbs_na_1a_se_r2]

 

  • Wanneer de cijfers omtrent het aantal werknemers in het vrachtvervoer in 2017 naast die van vijf jaar eerder (2012) gelegd worden, is een afname zichtbaar voor heel Europa en eveneens voor belangrijke binnenvaartlanden als Nederland, Roemenië, Frankrijk en Bulgarije. Er zijn maar weinig landen waar in 2017 meer werknemers actief waren in het vrachtvervoer dan in 2012 (Duitsland, Polen, Italië, Zwitserland en een aantal kleinere landen).

 

VERSCHIL IN HET AANTAL WERKNEMERS IN HET VRACHTVERVOER IN 2017 TEN OPZICHTE VAN 2012

Bron: Eurostat [sbs_na_1a_se_r2]

 

  • Bij een analyse van de afname van het aantal werknemers in Nederland moet in het achterhoofd worden gehouden dat de meeste Nederlandse binnenvaartondernemingen zeer klein zijn en slechts een of twee werknemers tellen. De afname van het aantal werknemers houdt gelijke tred met de afname van het aantal ondernemingen in Nederland in dezelfde periode.
  • Deze ontwikkeling wordt wellicht veroorzaakt door problemen die zelfstandige schippers ondervinden bij de bedrijfsopvolging, maar zou ook te maken kunnen hebben met specifieke economische problemen waar kleine bedrijven regelmatig tegenaan lopen (problemen met toegang tot externe financiering, noodzakelijke investeringen die een zware financiële belasting vormen).

 

AANTAL BINNENVAARTONDERNEMINGEN PER GROOTTECATEGORIE (AANTAL PERSONEN IN HET BEDRIJF) IN NEDERLAND IN KW1 2019

Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek (Nederland). Gegevens hebben betrekking op de situatie in KW1 2019

 

Drogeladingvaart

Tankvaart

Duw- en sleepvaart

 

  • Het aandeel van eenmansbedrijven in Nederland bedraagt 41% in drogeladingvaart, 51% in de tankvaart en 58% in de duw- en sleepvaart. De situatie in Nederland is niet uitzonderlijk in vergelijking met vele andere landen. Uit Franse gegevens (van INSEE) blijkt dat slechts 2% van alle Franse goederenvervoersondernemingen in de binnenvaart 10 of meer werknemers telt. In de Franse passagiersvaart is dit 10%.

 

Ontwikkeling van de kwartaalcijfers in vrachtvervoer

  • Ondanks het feit dat het goederenvervoer in Nederland in 2018 is afgenomen, is de omzet gestegen. De reden voor deze stijging is gelegen in de toename van de vrachtprijzen vanwege de lage waterstanden (zie hoofdstuk 5). De omzetcijfers in het spoor- en het wegvervoer vertonen sinds 2012 een gelijkmatigere ontwikkeling dan die in het zeevervoer en de binnenvaart.

 

OMZETONTWIKKELING IN HET VRACHTVERVOER IN NEDERLAND, PER VERVOERSMODUS (INDEX 2015=100)

Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)

 

  • De omzet van Duitse goederenvervoerondernemingen in de binnenvaart is eveneens toegenomen in 2018 door de stijgende vrachtprijzen (zie onderstaande grafiek). Het niveau lag echter nog steeds ruim onder dat van andere vervoersmodi.
  • Zowel in Duitsland als in Nederland daalden de omzetcijfers in het vrachtvervoer sterk na KW4 2015 en ze bleven vervolgens een tijd lang laag. In het vierde kwartaal van 2015 kende de Rijn een periode met laag water die een sterke afname van het vrachtvervoer tot gevolg had. Hoewel de vrachtprijzen gedurende een korte periode stegen (waardoor de omzet in KW4 2015 flink aantrok) was de gemiddelde omzet in beide landen aanzienlijk lager in 2016 en 2017.

 

OMZETONTWIKKELING IN HET VRACHTVERVOER IN DUITSLAND, PER VERVOERSMODUS (INDEX 2015=100)

Bron: Destatis

 

 

PASSAGIERSVAART AANTAL ONDERNEMINGEN, WERKGELEGENHEID EN ONTWIKKELING VAN DE OMZET

 

  • De 4000 binnenvaartondernemingen in het passagiersvervoer in Europa zijn actief in verschillende marktsegmenten: riviercruises en dagtochten op rivieren, kanalen en meren. Veerdiensten voor passagiers maken ook deel uit van deze sector. Italië voert de lijst aan vanwege de vele meren die het land telt (zie het hoofdstuk over dagtochtschepen) en de schepen op de kanalen van Venetië. Nederland en Duitsland beschikken eveneens over veel dagtochtschepen.

 

AANTAL BINNENVAARTONDERNEMINGEN IN HET PASSAGIERSVERVOER IN EUROPA*

Bron: Eurostat [sbs_na_1a_se_r2] en Eidgenössische Steuerverwaltung (Zwitserse belastingdienst)
* Gegevens voor 2016

 

  • De ontwikkeling van het totale aantal Europese ondernemingen in het passagiersvervoer vertoont sinds 2013 een stijgende lijn.

 

AANTAL BINNENVAARTONDERNEMINGEN IN DE PASSAGIERSVAART IN EUROPA

Bron: Eurostat [sbs_na_1a_se_r2], Eidgenössische Steuerverwaltung (Zwitserse belastingdienst), CBS (NL)

 

  • Het aantal werknemers in het passagiersvervoer over de binnenwateren bedroeg 18.645 in 2016 en is de laatste jaren gestegen. De eerste drie posities op de ranglijst worden ingenomen door Rijnoeverstaten (Duitsland, Nederland en Frankrijk). Deze drie landen zijn zeer actief op het gebied van riviercruises en dagtochten op rivieren en kanalen.

 

AANTAL WERKNEMERS IN DE PASSAGIERSVAART IN EUROPA*

Bron: Eurostat [sbs_na_1a_se_r2]
* Gegevens voor 2016, geen gegevens voor Zwitserland

 

  • Een belangrijke rol in de positieve ontwikkeling van het aantal ondernemingen en werknemers in de passagiersvaart sinds 2013 is weggelegd voor de riviercruises die sinds dat jaar een hoge vlucht genomen hebben, voornamelijk dankzij de komst van grote aantallen reizigers uit de Verenigde Staten. Maar ook in landen waar niet veel schepen geregistreerd staan laten de economische indicatoren zien dat het passagiersvervoer in de lift zit.

 

AANTAL WERKNEMERS IN DE PASSAGIERSVAART IN EUROPA

Bron: Eurostat [sbs_na_1a_se_r2]

 

  • In bijna alle Europese landen is het aantal werknemers in de passagiersvaart gestegen sinds 2012. De grootste toename is waarneembaar in landen waar er al veel personen actief waren in dit marktsegment.

 

VERSCHIL IN HET AANTAL WERKNEMERS IN DE PASSAGIERSVAART IN 2016 TEN OPZICHTE VAN 2012*

Bron: Eurostat [sbs_na_1a_se_r2]
* Geen gegevens voor Zwitserland

 

Omzetontwikkeling per kwartaal in het passagiersvervoer

  • Voor Duitsland en Frankrijk zijn de omzetcijfers per kwartaal in de passagiersvaart beschikbaar en ze kunnen worden vergeleken met de gegevens voor andere vervoersmodi. Typerend voor de passagiersvaart zijn de sterke seizoenschommelingen ondanks recente inspanningen om het seizoen te verlengen tot in de winterperiode.

 

OMZETONTWIKKELING IN HET PASSAGIERSVERVOER IN DUITSLAND PER VERVOERSMODUS (INDEX 2015 = 100)*

Bron: Destatis
* Inclusief een lineaire trend voor de passagiersvaart

 

  • De omzetontwikkeling in de passagiersvaart is in grote lijnen positief. In Frankrijk heeft men geconstateerd dat zelfs het aantal vliegtuigreizigers langzamer toeneemt dan het aantal passagiers in de binnenvaart.

 

OMZETONTWIKKELING IN HET PASSAGIERSVERVOER IN FRANKRIJK PER VERVOERSMODUS (INDEX 2015 = 100)*

Bron: INSEE
* Inclusief een lineaire trend voor de passagiersvaart

 

 

VERHOUDING BRUTOEXPLOITATIEOVERSCHOT/ OMZET

 

Definitie en bronnen

  • Het bruto-exploitatieoverschot van een bedrijf of sector is een indicator voor de winstgevendheid. Bij de berekening ervan wordt slechts een deel van de totale kosten afgetrokken van de bruto-productiewaarde. Het bruto-exploitatieoverschot komt dus overeen met de bruto-productiewaarde na aftrek van de kosten van intermediaire producten (goederen en diensten) en de werknemersvergoeding (personeelskosten) (Zie: Eurostat, Statistics explained (https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Glossary:Gross_operating_ surplus_(GOS)_-_NA/de)). De gegevens over deze verhouding (in percentages) zijn beschikbaar in de databank van Eurostat die statistieken bevat over de structuur van de bedrijven [sbs_na_1a_se_r2] (De gegevensbank van Eurostat bevat voor deze variabele geen gegevens voor Nederland. Het CBS beschikt echter wel over gegevens in verband met het totale netto-exploitatieoverschot en de totale afschrijvingen in de Nederlandse binnenvaart. Het is dus mogelijk het bruto-exploitatieoverschot te berekenen voor het goederenvervoer in Nederland door de afschrijvingen op te tellen bij het netto-exploitatieoverschot. De som van deze twee variabelen komt overeen met het bruto-exploitatieoverschot en kan derhalve worden vergeleken met de gegevens voor de overige landen die afkomstig zijn uit de databank van Eurostat).

 

De gegevens voor Europese landen

  • Uit onderstaande grafiek van de verhouding tussen bruto-exploitatieoverschot
    en omzet in het goederenvervoer blijkt dat de winstgevendheidsindicator in de Belgische en de Nederlandse sector ongeveer op hetzelfde niveau ligt en hoger is dan in Duitsland en Frankrijk. De verklaring hiervoor moet gezocht worden in betere natuurlijke omstandigheden (infrastructuur, waterdieptes) voor de binnenvaart in de ARA-regio vergeleken met grote delen van Frankrijk en Duitsland. Daarnaast is een stijgende lijn waarneembaar voor de Rijnoeverstaten (inclusief Frankrijk en Duitsland) evenals wisselende resultaten voor de overige landen uit het onderzoek.
  • Bij de Donaulanden is te zien dat de aan de Beneden-Donau gelegen landen (Roemenië, Bulgarije) een gunstigere verhouding bruto-exploitatieoverschot/omzet kennen dan landen aan de Midden-Donau (Hongarije, Slowakije). Ook hier zal het samenhangen met betere natuurlijke omstandigheden. In Hongarije, dat aan de Midden-Donau gelegen is, was de verhouding tot 2015 zelfs negatief.

 

VERHOUDING BRUTO-EXPLOITATIEOVERSCHOT/OMZET IN HET VRACHTVERVOER

Bron: Eurostat [sbs_na_1a_se_r2] en berekening CCR aan de hand van gegevens van het CBS

 

  • In Duitsland, Polen, Roemenië, Slowakije en Hongarije is de verhouding bruto-exploitatieoverschot/omzet in het passagiersvervoer groter dan in het goederenvervoer. In Frankrijk ligt deze waarde echter lager in het passagiersvervoer en in Italië liggen de twee waarden ongeveer op hetzelfde niveau.

 

VERHOUDING BRUTO-EXPLOITATIEOVERSCHOT/OMZET IN DE PASSAGIERSVAART

Bron: Eurostat [sbs_na_1a_se_r2]

 

  • De oorzaak van de lage winstgevendheid in Frankrijk moet gezocht worden in de relatief hoge personeelskosten (zie onderstaande grafiek).

 

GEMIDDELDE PERSONEELSKOSTEN PER PERSOON DIE IN DE BINNENVAART WERKZAAM IS PER JAAR (IN 1000€/PERSOON, 2016)*

Bron: Eurostat [sbs_na_1a_se_r2] en CBS (NL)
* Omwille van de zichtbaarheid zijn gegevens afgerond. Het cijfer voor Nederland is een totaalcijfer voor goederenvervoer en passagiersvervoer, maar het goederenvervoer heeft een aandeel van 92%.

 

 

LEEFTIJDSSTRUCTUUR VAN PERSONEN DIE WERKZAAM ZIJN IN DE BINNENVAART EN AANTAL LEERLINGEN

 

  • Het Duitse federale agentschap voor werkgelegenheid ( Bundesagentur für Arbeit ) beschikt over een centrale gegevensbank van bijna alle actieve personen die onder het sociale zekerheidsstelsel vallen in Duitsland. Er kan een indeling gemaakt worden op basis van de leeftijdsklasse van de werknemers en op basis van de beroepen waarvoor de werknemers zijn opgeleid.
  • Onderstaande grafiek toont het procentuele aandeel van vier leeftijdsklassen Duitse werknemers met beroepen in de binnenvaart (zowel goederen- als passagiersvervoer).

 

LEEFTIJDSSTRUCTUUR VAN PERSONEN MET BEROEP ‘BINNENVAARTSCHIPPER’ IN DUITSLAND

Bron: berekening CCR aan de hand van gegevens van het Bundesagentur für Arbeit

 

  • In België is de Rijksdienst voor Sociale Zekerheid (RSZ, ONSS in het Frans) verantwoordelijk voor het innen, beheren en uitbetalen van de socialezekerheidsbijdragen van werknemers. De socialezekerheidsbijdragen van zelfstandigen worden geïnd en beheerd door het Rijksinstituut voor de Sociale Verzekeringen der Zelfstandigen (RSZV, INASTI in het Frans).
  • Om de Belgische gegevens te kunnen vergelijken met de Duitse zijn de gegevens voor werknemers en zelfstandigen in de binnenvaart in België bij elkaar opgeteld en is de leeftijdsstructuur berekend voor iedereen die actief is in de Belgische binnenvaart (en eveneens voor de werknemers en zelfstandigen afzonderlijk) (De resultaten laten grote verschillen zien tussen werknemers en zelfstandigen. Het aandeel werkzame personen ouder dan 65 jaar is 11% voor Belgische zelfstandigen en slechts 1% voor werknemers. Het aandeel personen jonger dan 25 jaar is 2% voor Belgische zelfstandigen maar 8% voor werknemers (alle cijfers gelden voor 2017/2018)).

 

LEEFTIJDSSTRUCTUUR VAN PERSONEN MET BEROEP ‘BINNENVAARTSCHIPPER’ IN BELGIË

Bron: berekening CCR aan de hand van gegevens van ONSS/RSZ en INASTI/RSZV

 

  • Bij een vergelijking van de Belgische en Duitse cijfers valt op dat het aandeel personen jonger dan 25 jaar in Duitsland in 2018 10% bedroeg, tegenover 5% in België (2017). Het aandeel personen ouder dan 65 jaar is groter in België dan in Duitsland. [Zelfs indien er alleen wordt gekeken naar de Belgische werknemers is het aandeel van de jongste leeftijdscategorie iets kleiner (8% in 2018) dan in Duitsland (10% in 2018)].
  • De verschillen tussen de twee landen moeten ook worden gezien in het licht van de marktstructuur. België telt veel meer zelfstandige scheepseigenaren dan in Duitsland. Het percentage zelfstandige ondernemers ligt derhalve veel hoger in de Belgische binnenvaart dan in de Duitse. Dit verklaart tot op zekere hoogte de enigszins afwijkende leeftijdsstructuur in België.
  • Ten slotte kan worden geconstateerd dat de stijgende lijn van het aantal ondernemingen en werknemers in het passagiersvervoer zijn weerslag heeft op de beroepskeuze van leerlingen. Het aantal leerlingen in het passagiersvervoer is in 2016, 2017 en 2018 toegenomen, terwijl het in het goederenvervoer is afgenomen.

 

AANTAL LEERLINGEN IN DE BINNENVAART IN DUITSLAND

Bron: analyse CCR op basis van gegevens van het Bundesagentur für Arbeit