• De vloot riviercruiseschepen telde in 2018 in Europa 359 actieve schepen, met inbegrip van tien nieuwe schepen en drie gemoderniseerde schepen die in 2018 in bedrijf werden genomen. Voor 2019 wordt verwacht dat er twintig nieuwe schepen te water zullen worden gelaten.

• De afgelopen twaalf jaar zijn er steeds meer riviercruiseschepen op kleinere rivieren gekomen die niet met de Rijn of Donau verbonden zijn, zoals de Rhône-Saone, Seine en Douro. Soms is het aantal zelfs verdubbeld.

• Riviercruises zijn booming business sinds 2013, vooral door het grote aantal Amerikaanse toeristen die als vakantie een riviercruise boeken. De toename in 2018 bedroeg 14,6% ten opzichte van 2017. Het totaal aantal passagiers van de cruiseschepen lag bij 1,64 miljoen.

• Voor de eerste keer bevat het jaarverslag ook informatie over de vloot van kleine riviercruiseschepen (met 10 tot 39 bedden) die in Europa in de vaart zijn. Deze vloot telt 67 schepen. De meerderheid daarvan is ouder dan vijftig jaar en zij varen vooral in Nederland en Frankrijk.

 

 

VLOOTCIJFERS RIVIERCRUISEVAART

 

  • De vloot riviercruiseschepen in de Europese Unie is met name actief op de Centraal-Europese waterwegen (Rijn/Main/Main-Donaukanaal/Donau/Elbe-Oder). In 2018 waren de riviercruiseschepen op de Centraal-Europese waterwegen goed voor bijna 75% van de totale vloot riviercruiseschepen in de EU. De grootste concentratie van riviercruiseschepen bevindt zich in het gebied Rijn/Main/Main-Donaukanaal/Donau – 253 schepen, inclusief de 35 schepen op de Nederlandse vertakkingen van de Rijn. Ondanks het feit dat alle overige rivieren die niet verbonden zijn met de Rijn of de Donau kleinere cruiseregio’s zijn, is hun vloot in de afgelopen tien jaar toegenomen:
    • Rhône-Saône (22 schepen in 2018 ten opzichte van 10 in 2006),
    • Seine (20 schepen in 2018 ten opzichte van 5 in 2006) en,
    • Douro (20 schepen in 2018 ten opzichte van 6 in 2006).
  • De vloot riviercruiseschepen in Europa (De vloot Europese riviercruiseschepen zoals beschreven in dit jaarverslag omvat de vloot in de EU en in Zwitserland) is sinds 2004 constant gegroeid en telde in 2018 359 actieve schepen met 52.078 bedden.
  • In 2018 zijn er tien nieuwe schepen met 1501 bedden op de markt gekomen. Drie bestaande schepen zijn gemoderniseerd (een ervan is omgebouwd van vrachtschip tot cruiseschip), waarmee de capaciteit met nog eens 181 bedden is toegenomen. Er zijn in 2018 geen schepen uit de vaart genomen en inclusief de gebruikelijke aanpassingen aan bestaande bedroeg de netto-toename in 2018 derhalve 13 schepen met ongeveer 1462 bedden (+2,9% tegenover +5,5% in 2017).
  • Sinds de aanleg van het Main-Donaukanaal in 1992 zijn de Rijn en de Donau met elkaar verbonden waardoor schepen het hele jaar door eenvoudig van het ene naar het andere stroomgebied kunnen varen. Het aantal schepen dat naar andere stroomgebieden gebracht wordt (bijvoorbeeld de Rijn of de Seine) is traditioneel zeer beperkt maar de afgelopen jaren komt het vaker voor. Sommige schepen die aanvankelijk op de Rijn of de Donau actief waren, kunnen jaren later worden overgebracht naar andere rivieren zoals de Rhône of de Seine. Recentelijk zijn er meer nieuwe schepen dan ooit besteld voor de vaart op de Rhône of de Douro (met name in 2017).

 

AANTAL RIVIERCRUISESCHEPEN IN DE EU PER VAARGEBIED (2004 – 2018)

Bron: Hader, A. (2018), The River Cruise Fleet

 

  • Tot in de jaren negentig breidde de vloot zich langzaam uit. Slechts 13,6% van de huidige vloot bestaat uit riviercruiseschepen die zijn gebouwd voor 1990. Uit de leeftijdsstructuur van de Europese vloot blijkt dat de nieuwbouw sindsdien een hoge vlucht heeft genomen en een piek bereikte tussen 2011 en 2015: 31% van de huidige vloot is gebouwd tijdens deze periode. Aan deze periode van stormachtige groei is in 2016 een einde gekomen, met name vanwege de terrorismedreiging in Europa.
  • Ook terrorisme buiten de Europese Unie kan een factor zijn die groei van de vloot negatief beïnvloedt. Na de aanslagen van 2001 in de Verenigde Staten investeerden ondernemingen met een groot aandeel Amerikaanse klanten (Grand Circle, Holland River en Viking River) bijvoorbeeld minder in nieuwe schepen voor cruises op de Rijn en de Donau, omdat Amerikaanse klanten minder geneigd waren een cruise buiten de Verenigde Staten te boeken.

 

AANTAL RIVIERCRUISESCHEPEN IN DE EU NAAR BOUWJAAR

Bron: Hader, A. (2018), The River Cruise Fleet

 

  • In 2019 zal het aantal schepen naar verwachting met 20 schepen worden uitgebreid (twee keer zo veel als in 2018). De toenemende vraag van Amerikaanse klanten en de robuuste vraag op de Duitstalige markt zijn de belangrijkste factoren voor de toename.

 

NIEUWE RIVIERCRUISESCHEPEN VOOR DE EUROPESE MARKT 2004-2019*

Bron: Hader, A. (2018), The River Cruise Fleet
*2019: raming op basis van orderboeken

 

  • In tegenstelling tot 2017, toen er een brede regionale diversificatie waarneembaar was voor nieuwe schepen, werd er in 2018 slechts een enkel nieuw schip in de vaart genomen op een rivier die niet verbonden is met de Rijn en de Donau (op de Douro). Er werden twee verbouwde schepen besteld om in gebruik te worden genomen in de Benelux.
  • De raming voor 2019 laat zien dat vier van de verwachte twintig nieuwe schepen bestemd zijn voor de Douro. Dat komt overeen met naar schatting 14% van de nieuwe bedden.

 

NIEUWE CAPACITEITEN IN DE CRUISEVAART IN 2017, 2018 EN 2019 PER VAARGEBIED (AANTAL BEDDEN)***

Bron: Hader, A. (2018), The River Cruise Fleet
*R/M/M/D = Rijn/Main/Main-Donaukanaal/Donau. * De nieuwe bedden op de Donau en in de Benelux in 2018 (181 bedden) zijn het gevolg van het verbouwen of moderniseren van bestaande schepen. *Cijfer voor 2019: raming.

 

  • Het gemiddelde aantal bedden op nieuwe cruiseschepen is sinds 2012 licht afgenomen en bedroeg 150 in 2018. Volgens de orderboeken stijgt het aantal bedden op de nieuwe schepen in 2019 naar verwachting naar 165.
  • Er staan acht grote cruiseschepen met een grote passagierscapaciteit (minimaal 190 bedden) op stapel in 2019. Deze grote vaartuigen zijn verantwoordelijk voor 46 % van de nieuwe bedden in 2019 en ze zijn allemaal bestemd voor de Donau of de Rijn/Main/Main-Donaukanaal/Donau. Het grootste riviercruiseschip dat ooit gebouwd is voor Europa, de AMAMAGNA (196 passagiers), behoort tot de voor 2019 bestelde schepen.
  • Onderstaande grafiek toont de wereldwijde ontwikkeling van actieve riviercruiseschepen, in totaal 875 in 2018. Europa heeft momenteel de grootste vloot riviercruiseschepen, gevolgd door de Nijl en andere Afrikaanse rivieren.
  • De Nijlvloot is met 280 cruiseschepen nog altijd aanzienlijk. Terwijl de vloot in de EU in de afgelopen jaren sneller gegroeid is dan ooit, heeft de sector in Egypte echter nog altijd te lijden onder de zware politieke crisis. De situatie lijkt langzaam te verbeteren.
  • Na een constante afname sinds 2004 heeft de Russische vloot er een schip bijgekregen in 2018 en komt daarmee uit op 121 cruiseschepen. Gemiddeld genomen is de vloot in Rusland en Oekraïne echter nog steeds behoorlijk oud. Het aantal buitenlandse riviercruisetoeristen in deze landen is gedaald als gevolg van de politieke ontwikkelingen, die natuurlijk ook niet bevorderlijk zijn voor het vernieuwen van de vloot.
  • De Amerikaanse cruisevloot levert maar een beperkte bijdrage aan de wereldwijde vloot riviercruiseschepen, maar de Amerikaanse vloot is sinds 2011 wel constant gegroeid. Voor de Aziatische vloot is een soortgelijke trend waarneembaar.

 

VERDELING VAN RIVIERCRUISESCHEPEN PER REGIO IN DE WERELD (AANTAL SCHEPEN)*

Bron: Hader, A. (2018), The River Cruise Fleet
* Geen gegevens over de Egyptische schepen die nog in de vaart zijn.

 

  • Sinds 2005 zijn er in de Europese Unie 27 schepen uit de vaart genomen. In 2017 werd het grootste aantal schepen uit de vaart genomen sinds 2005. Hiervoor zijn een aantal redenen: er is een technische aanpassing aangebracht aan een schip dat bij levering niet aan de verwachtingen voldeed, twee schepen zijn waarschijnlijk uit de vaart genomen omdat ze niet meer in dit segment worden ingezet en vier schepen zijn omgebouwd tot rivierhotels of andere vormen van accommodatie.

 

IN DE EU-REGIO GEREGISTREERDE RIVIERCRUISESCHEPEN(AANTAL SCHEPEN)

Bron: Hader, A (2018)

 

 

IN HET RMD (Rijn/Main/Main-Donaukanaal/Donaugebied)-GEBIED GEREGISTREERDE RIVIERCRUISESCHEPEN (AANTAL SCHEPEN)

Bron: Hader, A (2018)

 

  • 153 schepen, oftewel 43% van de Europese riviercruiseschepen in de EU-regio, zijn geregistreerd in Zwitserland. Qua aantal geregistreerde schepen domineert Zwitserland niet alleen de EU maar ook het RMD-gebied (Rijn-Main-Donau). Het aandeel van Zwitserland bij de schepen op de Rhône-Saône, de Seine en de Elbe is eveneens groot. Dat komt omdat veel rederijen hun hoofdkantoor in Bazel en andere Zwitserse steden hebben. Veel riviercruiseschepen zijn in handen van touroperators uit de Verenigde Staten, maar worden geëxploiteerd vanuit Zwitserland.
  • Duitsland komt met 58 geregistreerde riviercruiseschepen op de tweede plaats. De spreiding over de rivieren vertoont gelijkenissen met Zwitserland. Malta en Nederland delen de derde plaats met 43 geregistreerde schepen elk. De in Nederland geregistreerde schepen zijn voornamelijk actief op de Nederlandse rivieren, terwijl de in Malta geregistreerde schepen voornamelijk worden ingezet in het Rijn-Main-Donaugebied en een enkel schip in Frankrijk. De in Malta geregistreerde schepen zijn in handen van reders uit de Verenigde Staten, Australië, Maleisië, Slowakije en Nederland.
  • Frankrijk beschikt over 32 geregistreerde riviercruiseschepen en bekleedt daarmee de vierde positie. Deze schepen zijn voornamelijk op de Franse wateren actief. Portugal telt 14 geregistreerde riviercruiseschepen die met name ingezet worden op de Douro. De populariteit van de Douro heeft recentelijk een hoge vlucht genomen. De meeste schepen zijn in handen van een Portugese onderneming.
  • De vier in Bulgarije geregistreerde schepen varen op de Donau. De vloot wordt momenteel gemoderniseerd zodat de schepen ook ingezet kunnen worden op de Rijn. De drie schepen die het Götakanaal bevaren tussen Stockholm en Gotenburg zijn geregistreerd in Zweden. In Oostenrijk zijn slechts twee Donauschepen geregistreerd. De volgende landen tellen een enkel geregistreerd riviercruiseschip: België, Luxemburg, Tsjechië, het Verenigd Koninkrijk, Polen en Oekraïne. De schepen die ingezet worden op de Elbe en de waterwegen die Elbe, Oder en Oostzeekust met elkaar verbinden, zijn in zeer uiteenlopende landen geregistreerd. De vlootstructuur op de Seine en de Rhône vertoont grote gelijkenissen en ook de registratielanden van de schepen die in bedrijf zijn op deze rivieren, zijn min of meer dezelfde.

 

VRAAG NAAR RIVIERCRUISES

 

  • Ondanks de lage waterstanden was 2018 voor de riviercruises een uitstekend jaar. Het aantal cruisepassagiers op de Europese rivieren steeg met 14,6% tot 1,64 miljoen. Amerikanen uit de VS en Canadezen waren wederom de grootste groep passagiers, gevolgd door Duitsers (28,1%), Britten en Ieren (12,8%).

 

AANTAL PASSAGIERS OP EUROPESE CRUISESCHEPEN ONDERVERDEELD NAAR NATIONALITEIT (IN 1000)

Bron: IG River Cruise / Deutsche Reiseverband (DRV) / SeaConsult

 

  • De sterke groei in 2018 gaat hand in hand met de stijging van de capaciteit in de afgelopen jaren. Alleen al in 2018 nam de netto-capaciteit toe met 13 schepen en plus minus 1462 bedden. De lage waterstanden vormden geen al te grote belemmering voor de activiteiten aangezien de meeste riviercruiseregio’s geen last hadden van het lage water. Dit gold met name voor de Franse regio’s, waar de vraag in 2018 sterk toenam.
  • De recente verandering in de leeftijdsstructuur van reizigers vormt ook een verklaring voor de gestegen vraag. Een groot aantal jongere reizigers besloot in 2018 een riviercruise te maken. Het aandeel Duitse reizigers in de leeftijdsgroep 41-55 jaar nam in 2018 toe van 11,8% tot 18,3%. Het aandeel van personen in de groep 26-40 jaar was in 2018 ruim vier keer zo groot als in 2017: 8,3% tegenover slechts 2% (Bron: IG River Cruise / DRV / SeaConsult (2019), Der Fluss-Kreuzfahrtmarkt 2018).
  • Ook de sterk toenemende voorkeur van de Duitse riviercruisepassagiers voor de duurdere segmenten mag beschouwd worden als een nieuwe trend: het marktaandeel van het premiumsegment nam toe van 39,4% in 2017 tot 45,6% in 2018, terwijl het marktaandeel van het luxe- en ultraluxe-segment (samen) toenam van of 6,3% in 2017 tot 14,3% in 2018. Dankzij de algehele stijging van de vraag en het toenemende belang van het premium- en luxe-segment waren de inkomsten uit ticketverkopen in 2018 hoger dan ooit. De inkomsten uit tickets die gekocht werden door Duitse toeristen stegen met 18 % ten opzichte van 2017.
  • Wat nationaliteit van reizigers betreft is de sterkste stijging van de vraag in 2018 te zien bij de categorie ‘overige nationaliteiten’, die reizigers omvat uit Azië, Rusland, Scandinavië en Oost-Europa. Zij lieten een toename van 41% optekenen. De Britse en Ierse toeristen komen op de tweede plaats met een toename van 31%. De aantallen reizigers uit de twee meest vertegenwoordigde nationaliteiten (Amerikanen uit de VS/Canadezen en Duitsers) namen ongeveer evenveel toe (respectievelijk 14,3% en 14,7%).
  • Uit gegevens over het aantal cruiseschepen dat door de sluizen op de Rijn, Donau, Moezel en andere rivieren is gevaren, blijkt een toename van 6 % voor de Donau in 2018. Op de Moezel laten de cijfers bij de sluis van Koblenz een stijging van het aantal schepen zien van 12%. Op de Saar is het riviercruiseverkeer meer dan verdubbeld.

 

JAARLIJKS AANTAL PASSAGES VAN CRUISESCHEPEN OP DE EUROPESE RIVIEREN*

Bron: Generaldirektion Wasserstraßen und Schifffahrt
*Totaal aantal hotelschepen stroomopwaarts en stroomafwaarts bij de volgende sluizen: Jochenstein (Donau), Iffezheim (Rijn), Koblenz (Moezel), Kelheim (Main-Donaukanaal), Kostheim (Main), Kanzem (Saar).

 

  • De curve voor de Moezel is gebaseerd op de schepen die de sluizen van Koblenz passeerden, waar de Moezel uitmondt in de Rijn. De cijfers voor 2018 laten zien dat de riviercruisevaart op de Moezel een hoge vlucht heeft genomen. Bij de sluis van Koblenz werden in 2018 1542 hotelschepen geteld, 12% meer dan in 2017. Volgens de Moezelcommissie noteerden andere sluizen op de Moezel in 2018 eveneens een sterke stijging van het aantal cruiseschepen: in 2018 passeerden respectievelijk 971 en 1062 cruiseschepen (+19% en +25%) (Bron: Moezelcommissie (2019), vervoerscijfers voor de Moezel 2018 (Verkehrszahlen Mosel 2018), maart 2019) de sluizen van Zeltingen en Fankel in het romantische Moezeldal tussen Koblenz en Trier.
  • De grafiek voor de Donau is gebaseerd op de hotelschepen die de Duits-Oostenrijkse grens passeren, 32 kilometer stroomafwaarts vanuit Passau. Passau is een belangrijke aankomst- en vertrekplaats voor Donaucruises naar Wenen of Boedapest of zelfs verder stroomafwaarts. Het aantal hotelschepen dat de Duits-Oostenrijkse grens passeerde, nam in 2018 toe met 6% tot 3406.
  • De cruisevaart stroomafwaarts vanuit Passau omvat korte reizen van 5, 7 of 8 dagen op de routes Passau-Wenen-Bratislava-Boedapest-Passau en Wenen-Bratislava-Boedapest, evenals reizen van en naar de Rijn en de Main havens. Het aantal van dit soort korte cruises kan ook worden gemeten bij de sluizen van Gabčíkovo bij de grens tussen Slowakije en Hongarije. Volgens de Donaucommissie bedroeg het aantal passages van hotelschepen in 2018 bij Gabčíkovo 3945 en hadden deze schepen in totaal 548.800 passagiers aan boord.
  • Passau is eveneens het vertrekpunt voor langere reizen naar de Donaudelta met een duur van 14, 15 of 16 dagen. Om het aantal passagiers en scheepspassages te meten, kan worden gekeken naar de sluizen van Mohacs in Zuid-Hongarije. Er passeerden in 2018 754 hotelschepen, wat overeenkomt met 106,6% van de cijfers voor 2017. Het aantal passagiers op deze langere Donaureizen bedroeg 103.560 in 2018 (+6,6% ten opzichte van 2017) (Bron: Donaucommissie (2019), marktobservatie van de Donauscheepvaart – Balans 2018 (Marktbeobachtung der Donauschifffahrt – Bilanz 2018), april 2019).

 

RIVIERCRUISESCHEPEN MET 10 TOT 39 BEDDEN IN EUROPA

 

Inleiding

  • De riviercruisevloot met 10 tot 39 bedden is ouder dan de vloot met 40 of meer bedden. Het merendeel van de kleine riviercruiseschepen betreft voormalige vrachtschepen die sinds de jaren ’80 zijn omgebouwd tot cruiseschepen (type Freycinet).
  • Bij analyse van de vloot blijkt dat er 67 kleine riviercruiseschepen actief zijn op de Europese rivieren. Ook varen er verschillende schepen met minder dan 10 bedden op de Europese rivieren en kanalen. Met deze laatste schepen is in deze analyse geen rekening gehouden.
  • Ondanks de relatief hoge leeftijd van de kleine cruiseschepen in Europa kunnen deze schepen modern en zelfs luxueus zijn en ze passen uitstekend bij de kanalen in historische stadscentra. Ook zijn ze uitermate geschikt voor culinaire reizen langs pittoreske trekpleisters.

 

LEEFTIJDSSTRUCTUUR VAN KLEINE RIVIERCRUISESCHEPEN IN EUROPA (JAAR EN VAARGEBIED)

Bron: A. Hader, januari 2019

 

  • De groep oudste schepen (gebouwd voor het jaar 1900) omvat drie schepen die gebouwd zijn in 1897 en drie andere waarvan het bouwjaar onbekend is. Zes schepen zijn gebouwd tussen 1906 en 1913. De meeste kleine cruiseschepen zijn gebouwd tussen 1920 en 1940. Deze leeftijdsklasse telt 26 kleine cruiseschepen, meestal voormalige vrachtschepen die zijn omgebouwd.
  • Sindsdien zijn de nieuwbouwactiviteiten voor dergelijke kleine schepen constant afgenomen tot het jaar 2000: tussen 1941 en 1960 werden er elf schepen gebouwd, tussen 1961 en 1980 zeven en tussen 1981 en 2000 vier. Tussen 2001 en 2019 zijn er zeven nieuwe schepen gebouwd. Vijf van deze zeven schepen werden tussen 2014 en 2016 besteld door CroisiEurope. De nieuwbouwcijfers zijn erg laag vergeleken met de ruim 250 nieuwe grotere riviercruiseschepen die in dezelfde periode gebouwd werden.

 

CAPACITEIT VAN KLEINE RIVIERCRUISESCHEPEN IN EUROPA (AANTAL BEDDEN EN VAARGEBIED)

Bron: A. Hader, januari 2019

 

  • Ongeveer de helft (34) van de 67 kleine riviercruiseschepen heeft een capaciteit tussen de 20 en 29 bedden en 25 schepen hebben een capaciteit tussen de 10 en 19 bedden. Er zijn maar een paar schepen (8) met een capaciteit tussen de 30 en 39 bedden. De meeste riviercruiseschepen uit de kleinste categorie hebben een capaciteit van 12 bedden.

 

VAARGEBIEDEN VAN KLEINE RIVIERCRUISESCHEPEN (AANTAL SCHEPEN)

Bron: A. Hader, januari 2019

  • De spreiding van de schepen over de vaargebieden laat zien dat er twee regionale niches zijn voor kleine riviercruises.
  • Het grootste vaargebied wordt gevormd door het Nederlandse netwerk van rivieren en kanalen waar 35 kleine riviercruiseschepen actief zijn. De meeste ervan kunnen rondreizen in Nederland aanbieden maar ook over de grens in België, Frankrijk en Duitsland. De regio is populair omdat veel fietsers de kleine riviercruiseschepen als hotel gebruiken wanneer ze naar een nieuwe locatie reizen.
  • Het tweede populaire cruisegebied omvat de Franse kanalen waar negentien kleine cruiseschepen actief zijn, voornamelijk in Bourgondië en de Provence. Op de Franse kanalen zijn er geen kleine cruiseschepen met meer dan 30 bedden te vinden. CroisiEurope heeft echter in de afgelopen jaren een nieuwe serie van vijf schepen met 22 bedden in gebruik genomen. Een ander typisch Frans fenomeen zijn de zeer kleine riviercruiseschepen met vaak slechts vier tot acht bedden. Die zijn echter niet meegenomen in deze analyse.
  • De overige kleine riviercruiseschepen, dertien stuks in totaal, zijn verdeeld over zes andere landen. Duitsland telt maar drie van dit soort schepen. De Duitse riviercruisevloot wordt gedomineerd door grotere schepen. In het Verenigd Koninkrijk zijn slechts vier kleine schepen actief in Schotland en op de Thames. Op de kanalen in het Verenigd Koninkrijk zijn trouwens veel schepen te vinden met minder dan tien bedden, maar die blijven hier buiten beschouwing. In Italië bevaren drie schepen de Lagune van Venetië en de Po. Een ervan staat geregistreerd in Nederland. Ook op de Shannon in Ierland hebben de meeste cruiseschepen minder dan tien bedden. Slechts een schip dat gebouwd is na het jaar 2000 voldoet aan de criteria van deze analyse en behoort tot daarmee tot de categorie kleine schepen.