• De ononderbroken expansie in de bouwsector, die in 2014 zijn intrede deed, heeft het binnenvaartvervoer van zand, stenen, grind en bouwmaterialen merkbaar positief beïnvloed.

• Deze correlatie kan men aflezen als men de bouwactiviteiten vergelijkt met de hoeveelheid zand, stenen, grind en bouwmaterialen die door de binnenvaart getransporteerd werd. Het meest uitgesproken is deze correlatie in Nederland.

• De prognoses van EUROCONSTRUCT gaan uit van een verlangzaming van de groei in de Europese bouw in de jaren 2019-2021, maar men verwacht voor de middellange en lange termijn dat de bouwactiviteiten toch nog een opwaartse lijn zullen blijven tonen.

• Ook voor andere goederensegmenten zijn de verwachtingen positief, bijvoorbeeld voor metalen en chemicaliën, waarbij deze laatstgenoemden dankzij de grotere invloed van biowetenschappen in de huidige economische constellatie een grotere rol spelen.

 

 

VERVOER VAN ZAND, STENEN, GRIND EN BOUWMATERIALEN

 

  • Het vervoer van zand, stenen, grind en bouwmaterialen is vrij belangrijk in de binnenvaart, met name in West-Europa. De hoeveelheid en het aandeel van dit segment is voor de belangrijkste binnenvaartlanden hieronder weergegeven (Voor dit segment moet er gewezen worden op diverse statistische problemen. In de goederennomenclatuur, NST 2007, wordt er geen onderscheid meer gemaakt tussen zand, stenen, grind en bouwmaterialen enerzijds en ertsen anderzijds. (Dit was wel mogelijk op grond van de vroegere goederennomenclatuur, de NST/R). Door deze verandering in de goederennomenclatuur, kunnen de twee productsegmenten alleen gescheiden worden van elkaar als men beschikt over zeer gedetailleerde gegevens, die echter voor veel Europese landen niet beschikbaar zijn. De gegevens voor de Rijnoeverstaten en Roemenië werden berekend aan de hand van gedetailleerde gegevens van de nationale bureaus voor de statistiek (voor België, Duitsland, Nederland en Roemenië), en van VNF (voor Frankrijk). In dat geval werden van de NST 2007 de volgende rubrieken onderzocht: 035 (steen, zand, grind, klei, turf en andere delfstoffen), 092 (cement, kalk en gips), 093 (overige bouwmaterialen)):
    • 74 miljoen ton in Nederland in 2018 (20% van het totale binnenvaartvervoer)
    • 50 miljoen ton in België in 2017 (25% van het totale binnenvaartvervoer)
    • 26,7 miljoen ton in Duitsland in 2018 (14% van het totale binnenvaartvervoer)
    • 21,9 miljoen ton in Frankrijk in 2018 (37% van het totale binnenvaartvervoer)
    • 6,1 miljoen ton in Roemenië in 2018 (21% van het totale binnenvaartvervoer)
  • De activiteiten in de bouwsector, die de achterliggende activiteitensector vormt voor dit goederensegment, zijn de afgelopen jaren in grote delen van West-Europa sterk toegenomen, met name in Duitsland, Nederland en België. De redenen voor deze groei worden door economische onderzoeksinstituten geanalyseerd, zoals Ifo Institute for Economic Research, een instituut dat een lange traditie heeft als het gaat om onderzoek naar de bouwsector.

 

TOTALE PRODUCTIEWAARDE VAN DE BOUWSECTOR IN EUROPESE BINNENVAARTLANDEN (IN MILJARD EURO)

Bron: Eurostat [sbs_na_con_r2]

 

  • Het Ifo Institute for Economic Research is een onderzoeksinstituut dat gevestigd is in München. Het is een van de grootste denktanks van Duitsland. Uit hun onderzoek blijkt dat er in 2014 in de Europese bouwsector een opwaartse trend inzette, die samenhangt met verschillende economische en demografische factoren (Zie: Dorffmeister, Ludwig (2019a), Europäische Bauwirtschaft bleibt bis 2021 auf Expansionskurs (Europese bouwsector blijft tot 2021 expansie vertonen), in: ifo Schnelldienst 2/2019, p. 47-54; en: Dorffmeister, Ludwig (2018), Europäischer Bausektor: Aufschwung verliert bis 2020 spürbar an Kraft (Europese bouwsector: opwaartse trend neemt merkbaar af tot 2020), in: ifo Schnelldienst 13/2018, p. 61-68):
    • het herstel van de Europese macro-economische randvoorwaarden na de financiële crisis
    • aanhoudend lage rentevoet in Europa
    • grote vraag naar nieuwbouwwoningen
    • interne migratie naar stedelijke gebieden en immigratie van buitenaf
    • meer overheidsinvesteringen in de aanleg van nieuwe transportinfrastructuur.
  • Het algemeen niveau en de ontwikkelingstendensen voor het vervoer van zand, stenen, grind en bouwmaterialen op de binnenwaterwegen in West-Europa is weergegeven in de onderstaande afbeelding. De grafiek is gebaseerd op kwartaalgegevens.

 

KWARTAALGEGEVENS VOOR HET BINNENVAARTVERVOER VAN ZAND, STENEN, GRIND EN BOUWMATERIALEN (IN MILJOEN TON)

Bron: CBS, Stat.Bel, Destatis, VNF

 

  • Deze kwartaalcijfers tonen de schommelingen in deze sector per seizoen, die voor de verschillende landen die hier onderzocht werden, vergelijkbaar zijn (zie 2013-1, 2015-2, 2016-2, 2018-1, 2018-2 en 2018-3) waarbij voor België en Nederland een stijgende tendens vastgesteld kan worden.
  • Aan de hand van maandelijkse gegevens voor Duitsland kan de correlatie worden afgelezen tussen de bouwactiviteit aan de ene kant en het vervoer van zand, stenen, grind, enz. door de binnenvaart aan de andere kant. De correlatie is evident, maar het laagwaterpeil in het najaar van 2015 en 2016 en in de tweede helft van 2018 gooit roet in het eten. Vanwege deze laagwaterperiodes gingen grote hoeveelheden zand, stenen en grind voor de binnenvaart verloren, of in ieder geval tijdelijk.

 

MAANDELIJKS PRODUCTIENIVEAU IN DE DUITSE BOUWSECTOR EN BINNENVAARTVERVOER VAN ZAND, STENEN, GRIND EN BOUWMATERIALEN IN DUITSLAND (INDEX 1/2011 = 100)

Bron: CCR op basis van gegevens van Eurostat [sts_copr_m] en Destatis

 

  • Om een antwoord te kunnen geven op de vraag wat het herstel dat zijn intrede deed in 2014 heeft opgeleverd, moeten de cijfers voor de activiteit in de vervoerssector (met seizoencorrectie) worden vergeleken met de seizoensgecorrigeerde gegevens voor het binnenvaartvervoer op nationaal niveau. De seizoencorrectie is nodig om te laten zien wat de aan de bedrijfstak gerelateerde cyclische en trendaspecten van de tijdreeksen zijn, hetgeen van cruciaal belang is om de stijgende en dalende patronen af te kunnen lezen.

 

PRODUCTIENIVEAU IN DE BOUWSECTOR EN HET BINNENVAARTVERVOER VAN ZAND, STENEN, GRIND EN BOUWMATERIALEN OP KWARTAALBASIS (INDICE 2015 = 100)*

Bron: CCR aan de hand van gegevens van Eurostat [sts_copr_m], CBS, VNF, Destatis, Statbel
* Seizoensgecorrigeerde gegevens

Frankrijk

Duitsland

België

Nederland

 

  • De opleving in de bouwsector vanaf 2014 is het duidelijkst zichtbaar in Nederland. In de drie andere landen is er ook sprake van een opleving, maar met een kleine vertraging. Er is een zekere correlatie tussen de activiteit in de bouwsector en het vervoer van goederen voor de bouw, maar deze correlatie dekt zich niet volledig omdat er ook nog verschillende andere factoren een rol spelen.
  • Het lijkt erop dat toen de bouwactiviteiten in 2015 en begin 2016 in België, Frankrijk en Duitsland aantrokken, dit ook een impuls teweegbracht voor het binnenvaartvervoer van zand, stenen, grind en bouwmaterialen. In Nederland kwam deze impuls echter al eerder.
  • Het Ifo Institute for Economic Research maakt ook deel uit van het Europese netwerk van economische onderzoeksinstituten (EUROCONSTRUCT), dat twee keer per jaar prognoses opstelt voor de hele Europese bouwsector. Op de vorige bijeenkomst in november 2018, heeft dit consortium de economische vooruitzichten geëvalueerd voor de bouwsector voor de periode 2019-2021. Men gaat er in deze vooruitzichten van uit dat de groei op de Europese bouwmarkt in de genoemde periode zal verlangzamen. Dit wordt weerspiegeld in de dalende groeicijfers in de onderstaande grafiek.

 

RAMING VAN HET JAARLIJKSE GROEIPERCENTAGE VAN DE TOTALE BOUWACTIVITEITEN PER LAND (IN %)

Bron: EUROCONSTRUCT

 

  • Er zijn verschillende redenen waarom de groei afneemt, maar capaciteitsproblemen in de bouw schijnen daarbij de overhand te hebben. Een tekort aan arbeidskrachten en stijgende kosten als gevolg van de sterke toename in bouwactiviteiten de afgelopen jaren staan een groei in hetzelfde ritme als de afgelopen jaren in de weg. Daar komt nog bij dat de beschikbare ruimte en percelen voor meer nieuwbouw schaars zijn geworden (Zie: Dorffmeister, Ludwig (2019b), Zu den Kapazitätsengpässen in der Bauwirtschaft (Capaciteitsbelemmeringen in de bouw), in: ifo Schnelldienst, p.50-54).
  • Desalniettemin wordt verwacht dat de bouwactiviteiten zullen blijven toenemen, zij het minder dan de laatste jaren. Voor het vervoer van zand, stenen, grind en bouwmaterialen door de binnenvaart is er een raming opgesteld op basis van het verwachte groeipercentage voor de bouwsector dat door EUROCONSTRUCT werd berekend.
  • De onderstaande afbeelding toont de ontwikkeling in het verleden en de verwachtingen voor de komende jaren. Voor Nederland gaat men uit van een verdere toename tot 2021, ter waarde van meer dan 80 miljoen ton per jaar. Voor België wordt een groei in absolute cijfers voorspeld. Voor Duitsland werden de resultaten bijgesteld in het licht van het laagwater in 2018. De prognoses voor Frankrijk en Duitsland wijzen op een eerder gelijkblijvende ontwikkeling in de nabije toekomst.

 

ONTWIKKELING VAN DE JAARLIJKSE DOOR DE BINNENVAART VERVOERDE HOEVEELHEDEN ZAND, STENEN, GRIND EN BOUWMATERIALEN EN VOORUITZICHTEN VOOR 2019, 2020 EN 2021 (IN MILJOEN T)

Bron: CCR

 

TRENDS VOOR DE BINNENVAARTMARKTEN

 

  • Factoren die de bouwsector over een langere termijn bevorderen zijn, zoals reeds eerder genoemd, de demografische groei in stedelijke gebieden en immigratie. Factoren die eerder op korte en middellange termijn een rol spelen (macroeconomisch klimaat, rentevoet) veranderen eerder cyclisch.
  • Ook voor chemische producten zijn de vooruitzichten positief. Het toenemende belang van biowetenschappen en dergelijke in de huidige economische constellatie kan in de toekomst voor een sterkere toename zorgen. Ook voor metalen zijn de verwachtingen positief, hoewel het groeipotentieel hier minder sterk uitvalt dan voor de bouw- en chemische sector.

 

REËEL BRUTO PRODUCT IN VERSCHILLENDE ECONOMISCHE SECTOREN IN DE EUROPESE UNIE*

Bron: Oxford Economics
* In miljard US-$, prijzen van 2010

 

  • De vraag naar kolen voor de energiesector (stoomkolen) neemt gestaag af, maar voor kolen die gebruikt wordt in de staalnijverheid (cokeskolen) ziet het plaatje er beter uit. Het vervoer van aardolieproducten toont een vrij positieve, onderliggende trend. Daar komt nog bij dat de binnenvaart in dit segment nog meer marktaandelen zou kunnen winnen dankzij haar hoge veiligheidsniveau. Voor de productie van meststoffen verwacht men tot 2050 een verdere toename, hetgeen ook het geval is voor de landbouwproductie en productie van levensmiddelen.

 

REËEL BRUTO PRODUCT IN VERSCHILLENDE ECONOMISCHE SECTOREN IN DE EUROPESE UNIE*

Bron: Oxford Economics
* In miljard US-$, prijzen van 2010