• In Servië, dat ter hoogte van de Midden-Donau ligt, vormen landbouwproducten, levensmiddelen, ijzerertsen en metaal de belangrijkste marktsegmenten van de binnenvaart. In de afgelopen jaren is de staalproductie in Servië dankzij buitenlandse investeringen in de staalnijverheid – met name van China – sterk vergroot. De Servische binnenvaart plukt de vruchten van deze investeringen.
• Het zwaartepunt van de vervoersvraag, de ondernemingen en de werkgelegenheid in de Servische binnenvaart ligt vooral op het vervoer van droge bulkgoederen. De Servische vloot telt een vrij groot aantal duwboten, hetgeen samenhangt met deze focus op droge bulkgoederen, die vaak door duwstellen vervoerd worden.
• Het modale aandeel van de binnenvaart in Servië ligt bij 28,7%, hetgeen duidelijk boven het gemiddelde van de EU ligt.

 

BINNENVAARTVERVOER IN SERVISCHE HAVENS *


    Bronnen: Donaucommissie, Havenbestuursagentschap van de Republiek Servië
    * Binnenvaartvervoer in 2020

 

ONTWIKKELING VAN HET BINNENVAARTVERVOER IN SERVISCHE HAVENS

  • Van de vijf belangrijkste Servische havens heeft vooral de haven van Smederovo zich sinds 2014 positief ontwikkeld. Terwijl de overslag van goederen ook toenam in Pančevo, Prahovo en Novi Sad, verloor de haven van de Servische hoofdstad Belgrado grote vervoersvolumes.
  •  

    AFBEELDING 1: JAARLIJKS BINNENVAARTVERVOER IN DE BELANGRIJKSTE SERVISCHE HAVENS (IN 1000 TON)


    Bronnen: Donaucommissie, Havenbestuursagentschap van de Republiek Servië
     

  • In het eerste kwartaal van 2021 bedroeg de totale vrachtoverslag in de Servische havens 3,7 miljoen ton, hetgeen aanzienlijk meer was dan het volume in het eerste kwartaal van 2020 (1,8 miljoen ton).
  • Zoals blijkt uit de cijfers hierboven over de afhandeling van goederen in havens wordt de binnenvaart in Servië hoofdzakelijk gedomineerd door twee economische sectoren: de staalindustrie en de landbouwsector. In 2018 en 2019 was de staalproductie in Servië vijf keer groter dan in 2013. De reden voor deze enorme groei is de overname van de belangrijkste Servische staalfabriek in Smederovo door een Chinees staalbedrijf in 20161.
  •  

    AFBEELDING 2: JAARLIJKSE STAALPRODUCTIE IN SERVIË (IN 1000 TON) EN AANDEEL BINNEN DE TOTALE STAALPRODUCTIE IN HET DONAUSTROOMGEBIED (%)


    Bronnen : World Steel Association, CCR-analyse
     

  • Nadat het Chinese bedrijf HBIS de staalfabriek in Smederovo overnam, investeerde het in de technische renovatie ervan waardoor de staalproductie en het vervoer van grondstoffen sterk toenamen.
  • De Donau wordt nu in dit gedeelte weer intensief gebruikt voor de aanvoer van grondstoffen (ijzererts, kolen), via de haven van Smederovo. Dit verklaart de sterke toename van het binnenvaartvervoer in deze haven en de opleving van de Servische binnenvaart.
  • Het toont ook aan hoe afhankelijk de binnenvaart in het Donaustroomgebied is van traditionele industrietakken.
  •  

GEGEVENS OVER DE BINNENVAART IN SERVIË – JAARLIJKSE CIJFERS


     

    Bronnen: analyse van de CCR aan de hand van gegevens van Eurostat [sbs_na_1a_se_r2], [iww_go_qnave], kortetermijnindicatoren van de OESO, Donaucommissie (vlootgegevens), Bureau voor de Statistiek van de Republiek Servië
     
    Kanttekeningen bij dit overzicht:

    • “Totaal aandeel in de EU” betreft cijfers voor de EU met inbegrip van Zwitserland en Servië.
    • In tegenstelling tot de vervoersprestatie kan voor het vervoersvolume geen aandeel per land worden berekend.
    • Het aandeel in het totale vervoer is berekend als het aandeel van de binnenvaart binnen de totale vervoersprestatie (gemeten in TKM) van het goederenvervoer over land. Dit bestrijkt het goederenvervoer over land, met inbegrip van de binnenvaart, het spoor en wegvervoer. Voor de berekening van het wegvervoer wordt rekening gehouden met het territorialiteitsbeginsel, waarbij de gegevens voor het internationale wegvervoer worden herverdeeld over de nationale grondgebieden waar het vervoer daadwerkelijk plaatsvindt. Deze beginselen zijn toegepast in de reeksen van Eurostat [tran_hv_frmod].

• De vrachtprijzen voor het vervoer van droge lading en containers toonden een voorzichtige stijgende trend die zich al in de tweede helft van 2020 aftekende. In de eerste helft van 2021 zette deze trend door. Voor de prijzen van vloeibare lading laten de thans beschikbare cijfers nog steeds geen tekenen van herstel zien.
• De olie- en brandstofprijzen toonden in de eerste helft van 2021 onverminderd een stijgende lijn. De brandstofprijzen in de binnenvaart stegen met 12,5%, van 45,29 €/100 liter in KW1 2021 naar 50,96 €/100 liter in KW2 2021.
• De brandstofprijzen in de binnenvaart zullen in de tweede helft van 2021 en ook in 2022 naar verwachting tussen de 54 en 60 €/100 liter komen te liggen. Deze raming is gebaseerd op de verwachte olieprijs.

 

VRACHTPRIJZEN IN HET RIJNSTROOMGEBIED 1

  • In de eerste helft van 2021 vertoonden de vrachtprijzen voor gasolie op de spotmarkt binnen het ARA-Rijngebied een negatieve tendens. Deze ontwikkeling was al begonnen na de laagwaterperiode van 2018. Een van de belangrijkste factoren die de vrachtprijzen onder druk zet, is de huidige pandemie met zijn negatieve effect op de mobiliteit en vraag naar brandstof. De waterstanden maakten de situatie er ook niet beter op, want de waterstanden waren tamelijk hoog, afgezien van eind april. De stijgende prijzen op de spotmarkt voor aardolieproducten hadden eveneens een negatieve weerslag op de vervoers- en vrachtprijzen. Tot slot was de structuur op de termijnmarkten gericht op ‘backwardation’.
  •  

    AFBEELDING 1: ONTWIKKELING VAN DE VRACHTPRIJZEN VOOR HET VERVOER VAN GASOLIE VAN HET ARA-GEBIED NAAR BESTEMMINGEN LANGS DE RIJN (INDEX 2015 = 100)


    Bron: berekening van de CCR aan de hand van PJK International
    * PJK verzamelt gegevens over de vrachtprijzen (in euro per ton) voor het vervoer van vloeibare goederen uit het ARA-gebied naar bestemmingen langs de Rijn. De CCR heeft op basis van deze data een index berekend, met 2015 als referentiejaar. Benedenrijn: Duisburg, Keulen. Bovenrijn: Karlsruhe, Bazel. Main: Frankfurt/M.

     

  • Het Centraal Bureau voor de Statistiek in Nederland (CBS) verzamelt gegevens over de vrachtprijzen via een panel van Nederlandse binnenvaartondernemingen. Deze gegevens worden twee keer per kwartaal ingezameld en omvatten brandstof- en laagwatertoeslagen.
  •  

    AFBEELDING 2: ONTWIKKELING VAN DE VRACHTPRIJZEN PER KWARTAAL VOOR NEDERLANDSE BINNENVAARTONDERNEMINGEN PER MARKTSEGMENT (INDEX 2015 = 100, KWARTAALGEGEVENS)


    Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek (Binnenvaartdiensten; prijsindex)
     

  • Het derde kwartaal van 2020 leek de periode te zijn waarin de vervoersprijzen voor droge bulkgoederen en containervervoer stabieler werden. Voor de kwartalen erna is een opwaartse tendens waar te nemen. Voor vloeibare bulkgoederen bleven de vrachtprijzen op een laag niveau.
  • Aangezien er in de eerste helft van 2021 geen lage waterstanden waren, werden de vrachtprijzen voornamelijk beïnvloed door de vervoersvraag. Zoals in hoofdstuk 1 wordt geïllustreerd, nam de vraag naar vervoer van vloeibare bulkgoederen enigszins af, terwijl er meer vraag was naar vervoer van droge bulkgoederen en containers. De ontwikkeling van de vrachtprijzen per goederensegment weerspiegelt deze uiteenlopende trends.

 
 

ONTWIKKELING BRANDSTOFKOSTEN

  • De brandstofkosten zijn geanalyseerd aan de hand van de gasolie/dieselprijzen die gepubliceerd worden in het kader van het monitoringsysteem voor energieprijzen van het Belgische ministerie van Economische Zaken2. Uit een vergelijking met de olieprijzen blijkt een zeer duidelijke correlatie die als basis dient voor een overzicht van de brandstofprijzen.
  • In de loop van 2021 zette de stijgende lijn voor olieprijzen – en dus voor brandstofprijzen – zich voort. De olieprijzen bereikten in het tweede kwartaal van 2021 een niveau van 68,8 US dollar (ongeveer 57,3 euro bij een wisselkoers van USD/EUR 1,20).
  •  

    AFBEELDING 3: GEMIDDELDE BRANDSTOFPRIJS VOLGENS HET BELGISCHE MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN PRIJS VAN BRENT RUWE OLIE, INCLUSIEF PROGNOSES *


    Bronnen: ITB en SPF Economie (brandstofprijs). US Energy Information Administration (olieprijs). Economische gegevens van de Federal Reserve (historische wisselkoers Amerikaanse dollar/euro). 1 vat (bbl) = 159 liter.
    * IMF = International Monetary Fund WEO Update July 2021; EIA = US Energy Information Administration. De prognose is gebaseerd op een nominale wisselkoers van 1,17 US-$ per euro voor heel 2021 en 2022.

     

  • Volgens de prognose van de US Energy Information Administration (EIA) – in zijn laatste kortetermijnprognose van september 2021- zullen de prijzen voor Brent ruwe olie in 2021 neerkomen op gemiddeld 72 US dollar per vat en rond de 66 US dollar per vat in 2022, vergeleken bij 41,8 US dollar in 2020. De prognose voor de olieprijs van het IMF wijst op iets lagere niveaus. De verschillen zijn het gevolg van uiteenlopende veronderstellingen over de snelheid van het economisch herstel en de groei van de olieproductie in de OPEC-landen en de VS3.
  • De brandstofprijzen voor de Europese binnenvaart worden niet alleen bepaald door de olieprijzen maar ook door de wisselkoers tussen de Amerikaanse dollar en de euro. De waardevermindering van de Amerikaanse dollar ten opzichte van de euro, die in maart 2020 begon, ging door tot mei 2021 en bereikte aan het eind van die maand een niveau van 1,22 dollar per euro. Dit hield de brandstofprijzen in de Europese binnenvaart laag. In augustus 2021 verloor de euro enigszins aan waarde ten opzichte van de dollar door de laagconjunctuur in Europa en bleef tot september steken op 1,17-1,18 dollar per euro. Naar verwachting zal de euro de rest van 2021 en 2022 niet veel van dit niveau afwijken.
  • In het licht van deze redenering wordt verwacht dat de brandstofprijzen in de binnenvaart gedurende de rest van 2021 en in 2022 tussen 54 en 60 €/100 liter blijven schommelen45.

• De vervoersprestatie (TKM) over de waterwegen in Europa (EU plus Zwitserland, Servië en Oekraïne) is in het eerste kwartaal van 2021 in vergelijking met dezelfde periode in 2020 met 4,0% gestegen. Voor de verschillende vrachtsegmenten die over de Rijn werden vervoerd, toonde droge lading een verhoging, terwijl de tankvaart in KW1 2021 eerder zwakker afsloot.
• In het passagiersvervoer – en meer in het bijzonder bij de riviercruises – is er nog geen sprake van een volledig herstel, want er zijn nog steeds maar weinig cruiseschepen op de Bovenrijn onderweg (telling bij de sluis van Iffezheim). Het aantal schepen dat deze sluis passeerde ligt 12,7% lager in de eerste helft van 2021 dan in dezelfde periode vorig jaar. Het verschil tussen 2021 (KW1+ KW2) en 2019 (KW1+ KW2) bedraagt 94,9%.

 

VERVOERSPRESTATIE IN EUROPA

    VERVOERSPRESTATIE VAN DE BINNENVAART OP HET NATIONALE GRONDGEBIED VAN ELK EUROPEES LAND – VERGELIJKING TUSSEN KW1 2020 EN KW1 2021 (IN MILJOEN TKM) *


    Bronnen: Eurostat [iww_go_qnave], OESO (Zwitserland, Servië, Oekraïne)
    * Voor het VK waren geen gegevens beschikbaar.

     

    AFBEELDING 1: VERVOERSPRESTATIE IN DE BINNENVAART IN EUROPA PER REGIO EN KWARTAAL (IN MILJOEN TKM)


    Bronnen: Eurostat [iww_go_qnave], OESO (Oekraïne); Destatis (Rijn en zijrivieren)
    * Donau = TKM in alle Donaustaten inclusief Oekraïne

     

  • Na een periode van dalende vervoersprestaties (laagwater in 2018, zwakke macro-economische situatie in 2019, Covid-crisis in 2020), begon het vrachtvervoer op de Rijn en de Nederlandse waterwegen tussen KW3 2020 en KW1 2021 weer aan te trekken. Recentere gegevens (voor de sluis bij Iffezheim op de Bovenrijn) wijzen op een stijging van 4,7% van het vervoersvolume tijdens de eerste acht maanden van 2021, ten opzichte van dezelfde periode in 2020). Het verschil met het niveau in de eerste acht maanden van 2019 was echter nog steeds 6,9%.
  • Terwijl de vervoersprestatie in België en Frankrijk op enkele schommelingen na enigszins constant bleef, zette de opwaartse trend voor het vervoer over de Donau zich voort.
  •  

    VERVOER OVER DE RIJN EN DONAU PER GOEDERENSEGMENT

    AFBEELDINGEN 2 EN 3: VRACHTVERVOER STROOMOPWAARTS EN STROOMAFWAARTS OVER DE RIJN VOOR DE BELANGRIJKSTE GOEDERENSEGMENTEN (IN MILJOEN TON, IN DE EERSTE DRIE MAANDEN VAN 2020 EN 2021)



    Bron: analyse van de CCR op basis van Destatis
     

  • Het goederenvervoer over de traditionele Rijn bedroeg 42,7 miljoen ton in het eerste kwartaal van 2021, ten opzichte van 42,5 miljoen ton in hetzelfde kwartaal van het jaar ervoor. De vergelijking laat zien dat droge lading in KW1 2021 hogere volumes kende dan in KW1 2020, terwijl vloeibare lading (vooral aardolieproducten) in kleinere hoeveelheden werd vervoerd.
  • Deze verschillen kunnen worden verklaard door het herstel van de staalproductie en de grotere vraag naar stoomkolen (door de hoge gasprijzen) in 2021 en de hieraan gerelateerde toename van het drogeladingvervoer van ijzererts, cokes en stoomkolen. In Duitsland lag de staalproductie in de eerste vijf maanden van 2021 15% hoger dan in dezelfde periode in 2020. De oorzaak van de neergang van aardolieproducten kan worden gezocht in de lagere mobiliteit als gevolg van de pandemie. De toekomst zal uitwijzen of dit een structureel fenomeen wordt.
  •  

    AFBEELDINGEN 4 EN 5: VRACHTVERVOER STROOMOPWAARTS EN STROOMAFWAARTS OVER DE MIDDEN-DONAU VOOR DE BELANGRIJKSTE GOEDERENSEGMENTEN (IN MILJOEN TON, IN DE EERSTE DRIE MAANDEN VAN 2020 EN 2021) *



    Bron: Marktobservatieverslag van de Donaucommissie
    * Op de Midden-Donau bij Mohács

     

  • Het vervoer van ijzererts over de Midden-Donau nam in KW1 2021 licht toe, hetgeen in lijn is met het herstel van de staalmarkt die zowel voor de Rijnvaart als de Donauvaart van belang is. Daarnaast zette de opwaartse trend in het vervoer van graan die in 2020 zichtbaar was, zich ook in 2021 voort.
  • Het vervoer van aanzienlijke hoeveelheden graan uit de havens langs de Midden-Donau naar de haven van Constanţa zorgde voor een zeker evenwicht in het goederenvervoer over de Donau. Tegelijkertijd bedroeg de vrachtoverslag van de haven van Constanţa door de binnenvaart in het eerste kwartaal van 2021 4,1 miljoen ton, wat 15,3% hoger was dan in KW1 2020. Dienovereenkomstig bedroeg het vervoersvolume op het Donau-Zwarte Zeekanaal 4,37 miljoen ton, oftewel 12,3% meer dan in KW1 2020.

 
 

PASSAGIERSVERVOER

  • Het aantal riviercruiseschepen dat de sluis bij Iffezheim op de Bovenrijn passeert, is gekozen als indicator voor het passagiersvervoer. Gegevens over riviercruiseschepen op de Rijn vormen een belangrijke indicator voor de Europese riviercruisesector, aangezien de Rijn na de Donau de hoogste passagiersvaartcijfers van Europa kan voorleggen.
  • In de tweede helft van 2020, toen de lockdownregels deels werden versoepeld, herstelde ook de riviercruisesector zich. In de eerste helft van 2021 zijn de cijfers echter weer gekelderd.
  •  

    AFBEELDING 6: AANTAL RIVIERCRUISESCHEPEN DAT DE SLUIS BIJ IFFEZHEIM OP DE BOVENRIJN PASSEERT PER HALF JAAR (VOOR DE TWEEDE HELFT VAN 2021 WAREN GEEN GEGEVENS BESCHIKBAAR)


    Bron: Waterwegen- en scheepvaartbeheerder van de Duitse Bondsstaat
     

  • Op het moment dat dit rapport werd opgesteld, waren er gegevens beschikbaar tot augustus 2021. In deze maand nam het aantal riviercruiseschepen dat de sluis bij Iffezheim passeerde sterk toe. Het is echter nog veel te vroeg om te kunnen bepalen of dit een definitief herstel van dit marktsegment is. Diverse indicatoren wijzen erop dat de pandemie nog niet voorbij is, met dien verstande dat niet kan worden uitgesloten dat de crisissituatie weer de kop opsteekt.
  •  

    AFBEELDING 7: AANTAL RIVIERCRUISESCHEPEN DAT DE SLUIS BIJ IFFEZHEIM OP DE BOVENRIJN PASSEERT PER MAAND


    Bron: Waterwegen- en scheepvaartbeheerder van de Duitse Bondsstaat
     

  • In juni 2021 werden er verschillende riviercruises op de Donau georganiseerd, die aanvankelijk gemiddeld 115-125 passagiers aan boord hadden. In totaal vonden er in juni dertien cruises plaats op de Boven-Donau en werden er 1700 passagiers vervoerd. In juli nam het aantal vaarten toe tot 148 en in augustus tot 330. Tegelijkertijd is het passagiersvervoer in de richting van de Donaudelta nieuw leven ingeblazen.

 
 

VRACHTVERVOER IN DE BELANGRIJKE EUROPESE BINNENVAARTLANDEN

    AFBEELDING 8: EVOLUTIE VAN HET VRACHTVERVOER IN DE BELANGRIJKSTE EUROPESE BINNENVAARTLANDEN (IN MILJOEN TON, KWARTAALCIJFERS VAN HET VERVOERSVOLUME OP HET NATIONAAL GRONDGEBIED VAN ELK LAND)


    Bron: Eurostat [iww_go_qnave]
    Aangezien er geen betrouwbare gegevens van Statbel vanaf KW1 2018 beschikbaar zijn, zijn voor België de kwartaalcijfers vanaf dit kwartaal opnieuw berekend. Voor deze berekening is het veranderingspercentage toegepast dat de Vlaamse waterwegautoriteiten ter beschikking kunnen stellen, dat namelijk betrouwbaarder is (De Vlaamse Waterweg). De reeksen voor België tonen dezelfde tendens als voor Vlaanderen, maar liggen op een hoger niveau.

 
 

DROGE EN VLOEIBARE BULKGOEDEREN EN CONTAINERVEROER

    AFBEELDING 9: DROGELADINGVAART (IN MILJOEN TON)



     

    AFBEELDING 10: TANKVAART (IN MILJOEN TON)



     

    AFBEELDING 11: CONTAINERVERVOER (IN MILJOEN TON)



    Bronnen: Eurostat [IWW_GO_QCNAVE], Destatis. Centraal Bureau voor de Statistiek, De Vlaamse Waterweg, SPW Service Public de Wallonie, Voies Navigables de France, Roemeens Instituut voor de Statistiek
    Opmerking: Voor Wallonië zijn er geen containergegevens uitgedrukt in tonnen voor perioden korter dan één jaar beschikbaar. Daarom is ervan uitgegaan dat de productgroep ‘machines/overige goederen’ vooral uit containervervoer bestaat. De gegevens omvatten de totale binnenvaart op het grondgebied van het land/regio.
  • De vervoersprestatie (TKM) over de binnenwaterwegen van de EU heeft sinds het derde kwartaal 2020 een klein, nogal aarzelend herstel getoond. In het eerste kwartaal van 2021 (KW1 2021) lag de vervoersprestatie 4,0% hoger dan in KW1 2020. De Rijnoeverstaten boekten een algemene stijging van 1,0%, terwijl de Donaulanden een dynamischere ontwikkeling lieten zien (+14,8%), dankzij een toegenomen vervoer van graan.
  • In de twee grootste binnenvaartlanden, Duitsland en Nederland, bleven de resultaten vrijwel hetzelfde, met een zeer kleine afname in Duitsland (0,1%) en een kleine toename in Nederland (+1,9%).
  • Wanneer men differentieert naar de verschillende vrachtsegmenten voor de Rijn blijkt dat het vervoer van droge lading (ijzerertsen, steenkolen en graan) licht gestegen is, terwijl de tankvaart in KW1 2021 in vergelijking met dezelfde periode vorig jaar zwakkere resultaten behaalde. Dit was te wijten aan het geringere vervoer van aardolieproducten als gevolg van de pandemie voor de mobiliteitssector.
  • Het passagiersvervoer lag in de eerste helft van 2021 nog steeds ver onder het niveau van voor de coronapandemie. Gegevens van de sluis van Iffezheim wijzen erop dat er slechts 55 cruiseschepen in de eerste zes maanden van 2021 deze sluis in de Bovenrijn passeerden, terwijl dat er 63 waren in de eerste helft van 2020, maar in de eerste helft van 2019 was dit cijfer 1078. Het verschil tussen (KW1+KW2) 2021 en (KW1+KW2) 2019 is dan ook 94,9%.
  • De vrachtprijzen voor droge lading en containervervoer zijn sinds KW3 2020 gestegen en weerspiegelen de grotere vervoersvraag. De vrachtprijzen in de tankvaart laten sinds dit kwartaal geen herstel zien. De reden is eerder structureel, omdat de gereduceerde mobiliteit tot gevolg heeft dat de vraag naar vervoer van vloeibare producten gedaald is.
  • In de loop van 2021 zijn de aardolieprijzen en dus ook de brandstofprijzen gestegen, waarbij de opwaartse trend die aan het einde van 2020 inzette, aanhield. In KW2 2021 lagen de olieprijzen rond de 50 euro per 100 liter. De prognoses voor de brandstofprijzen gaan voor 2022 op grond van de verwachte aardolieprijzen uit van een prijs tussen de 54 en 60 euro per 100 liter.
  • In het rapport is een hoofdstuk opgenomen dat specifiek aan Servië gewijd is. In 2020 bedroeg de binnenvaartvervoersprestatie in dit land 4.225 miljoen TKM, hetgeen overeenkomt met een aandeel van 3,2% in de totale vervoersprestatie in Europa (EU plus Zwitserland, Servië en Oekraïne). In Servië ligt de nadruk in de binnenvaart op het vervoer van droge bulk. De Servische binnenvaart heeft zich de afgelopen jaren positief ontwikkeld dankzij een sterke toename van het vervoer van ijzerertsen en staal in de haven van Smederovo. Deze ontwikkeling hangt nauw samen met de modernisering van de grootste staalfabriek in Servië door een buitenlandse staalonderneming.
  • De werkgelegenheid in de Servische binnenvaart is grotendeels te vinden in het segment van het vrachtvervoer. In de binnenvaart zijn in totaal 1087 werknemers tewerkgesteld, waarvan er dan ook 1018 in het segment van het vrachtvervoer werken.
  • Het modal split-aandeel van de binnenvaart in de totale vervoerprestatie over land is 28,7%, waardoor de binnenvaart in dit aan de Midden-Donau gelegen land een hoofdvervoersdrager vormt.
  • Het Market Insight rapport van november 2020 bevat de belangrijkste cijfers met betrekking tot de binnenvaart voor de eerste helft van het jaar 2020. De coronacrisis heeft ernstige gevolgen gehad voor het vervoer van goederen en passagiers, maar er waren ook marktsegmenten die beter wegkwamen.
  • Het passagiersvervoer kreeg de zwaarste klappen te verduren door de Covid-19-pandemie, omdat de riviercruises en dagtochten vanaf maart 2020 en de periode daarna werden gecanceld. In Frankrijk lag de omzet van de ondernemingen in het binnenvaartsegment van de passagiersvaart in het tweede kwartaal (Q2) van 2020 91% lager dan in hetzelfde kwartaal een jaar ervoor. In Duitsland lag de daling in het vervoer van passagiers bij 72% in vergelijking met Q2 2020. Ook in Oostenrijk kwam de coronacrisis bij het passagiersvervoer hard aan, temeer daar het passagiersvervoer in Oostenrijk sowieso een veel hoger aandeel heeft in de totale binnenvaartomzet dan het vrachtvervoer.
  • De gevolgen van de pandemie voor het vrachtvervoer zijn uiteenlopend voor de verschillende vrachtsegmenten en regio’s. Wat meteen in het oog springt, is dat het vervoer van ijzererts sterk terugliep vanwege de stillegging van de autoproductie in maart. Op de Rijn verloor het vervoer van ijzererts in de eerste vijf maanden 15% in vergelijking met dezelfde periode in 2019. Om de Midden-Donau bedroeg dit 32%. Het vervoer van zand, stenen en grind liep in Frankrijk 34,8% terug in Q2 2020, waar dit het grootste vrachtsegment is.
  • Twee vrachtsegmenten ontsprongen de dans. De aardolieproducten konden namelijk profiteren van de scherpe prijsdaling, waardoor invoer, transport en opslagactiviteiten voor stookolie gestimuleerd werden. Het vervoer van vloeibare producten lag op hetzelfde niveau als het jaar ervoor, zowel op de Rijn als op de Midden-Donau.
  • Het tweede vrachtsegment dat niet met lagere cijfers geconfronteerd werd, was het vervoer van graan. Op de Midden-Donau steeg het vervoer van graan met 76%, vooral dankzij het feit dat de oogstresultaten veel beter waren dan het voorafgaande jaar. Ook het graanvervoer over de Beneden-Donau in Roemenië nam sterk toe (+66,4%), terwijl de stijging in Frankrijk juist zeer gering uitviel (+0,8%).
  • De vrachtprijzen op de spotmarkten toonden een neerwaartse trend, vooral voor droge lading. Voor aardolieproducten waren de prijzen in de eerste helft van het jaar vrij stabiel, omdat de olievoorraden werden aangevuld. Maar deze effecten zetten niet door in de tweede helft van het jaar en de vrachtprijzen in de tankvaart lopen nu weer terug.
  • In tegenstelling tot de passagiersvaart, kwam de omzet van vrachtbedrijven veel minder onder druk te staan. Voor de Duitse vrachtondernemingen viel de omzet in Q2 2020 9% lager uit dan in het jaar ervoor. In Nederland toont deze indicator een percentage van -17, maar dit cijfer bevat bedrijven die zowel goederen als passagiers vervoeren.
  • In dit rapport is een hoofdstuk opgenomen dat volledig aan Oostenrijk gewijd is. In dit land heeft de binnenvaart een hoog aandeel in de modal split voor invoer uit Oost-Europese landen (binnen de trimodale Donau-corridor).
  • De riviercruises op het Oostenrijkse deel van de Donau toonden tussen 2010 en 2019 een groei van 80%, maar voor de jaren 2020 en 2021 zal deze positieve trend als gevolg van de Covid-19-pandemie een scherpe daling te zien geven.

• Het hoofdstuk “Focus on” gaat deze keer over Oostenrijk. In dit land bestond het vrachtvervoer door de binnenvaart in 2019 voor 48% uit landbouwproducten, ijzerertsen en schroot. Aardolieproducten waren goed voor een aandeel van 17%.

• Het aandeel van de binnenvaart in de modal split in de multimodale Donaucorridor (weg, spoorwegen, rivier) bestaat voornamelijk uit invoer vanuit de buurlanden ten oosten van Oostenrijk. Binnen deze corridor heeft het vervoer over de Donau een aandeel in het totale grensoverschrijdende vervoer vanuit het oosten van 27%.

• Het passagiersvervoer op de Oostenrijkse waterwegen bestaat uit cruises en dagexcursies op de Donau en de meren. Cruisetochten op het Oostenrijkse gedeelte van de Donau is booming business, met een groeipercentage dat tussen 2010 en 2019 bij 80% lag. Voor dagtochten lag het groeicijfer op de Oostenrijkse Donau tussen 2010 en 2019 bij 9%. Beide segmenten zijn in de eerste helft van 2020 echter zwaar onder druk komen te staan, hetgeen duidelijk uit de omzetcijfers kan worden afgelezen.

 

BINNENVAART VERVOER IN OOSTENRIJKSE BINNENHAVENS

    HavenScheepvaartvervoer 2019 in miljoen ton
    Linz (voestalpine-staalhaven)*2,696
    Wenen1,227
    Enns0,779
    Linz (openbare haven)0,665
    Krems0,370

     

    * De voestalpine-staalhaven is de haven van het Oostenrijkse staalbedrijf voestalpine AG.
     
     

    AFBEELDING 1: BINNENVAARTVERVOER IN DE GROOTSTE OOSTENRIJKSE BINNENHAVENS 2008-2019 (IN MILJOEN TON) *


    Bron: viadonau
    * In 2019 waren deze havens goed voor 82,4% van het totale binnenvaartvervoer in Oostenrijk.

     

    TABEL 1: BINNENVAARTVERVOER IN DE HAVENS VAN DE DONAULANDEN, KW1 2020 TEN OPZICHTE VAN KW1 2019

    LandKW1 2019 in miljoen tKW1 2020 in miljoen tVeranderingspercentage
    Roemeense havens6,2126,6687,3
    Servische havens2,6621,845-30,7
    Oostenrijkse havens2,0161,709-15,2
    Hongaarse havens1,5261,5974,7
    Oekraïense havens1,5691,278-18,5
    Duitse havens0,8990,765-14,9
    Slowaakse havens0,5230,390-25,5
    Moldavische havens0,2840,2964,4
    Kroatische havens0,1370,19038,7

    Bron: Donaucommissie
    De Duitse havens zijn de Donauhavens in Duitsland. Voor de Bulgaarse havens ontbreken gegevens waardoor een vergelijking niet meer mogelijk is.

     

    AFBEELDING 2: HOEVEELHEID VERVOERDE GOEDEREN OVER HET OOSTENRIJKSE DEEL VAN DE DONAU PER GOEDERENSEGMENT (IN MILJOEN TON), 2012-2019 *


    Bron: viadonau (verschillende jaarlijkse rapporten)
    * Chemicaliën en kolen zijn hier niet weergegeven wegens zeer lage aantallen.

     

  • Voor de binnenvaart in Oostenrijk speelt inkomend vervoer een belangrijke rol. Terwijl landbouwproducten in Oostenrijk vooral worden ingevoerd (43%) of in doorvoer zijn (50%), wordt ijzererts voor bijna 100% ingevoerd. Dit segment wordt voornamelijk via vervoer stroomopwaarts van het gebied langs de Beneden- en Midden-Donau aangevoerd en heeft de staalnijverheid in Linz als bestemming (zie ook de cijfers voor de havens). Binnen de Donau-corridor heeft de Donau een aandeel in de modal split van 27% voor de invoer uit de oostelijke buurlanden (intermodaal aandeel binnen het wegvervoer, spoor en de binnenvaart).
  • Binnen het transitoverkeer heeft het vervoer stroomopwaarts op de Donau ook een hoger aandeel in de modal split (12%) dan het vervoer stroomafwaarts (3%). Voor het uitgaand vervoer valt op dat het aandeel van de Donau weer hoger ligt voor de oostelijke handelsroute (13%) dan voor de westelijke route (5%).
  •  

    AANDEEL IN DE MODAL SPLIT VAN DE BINNENVAART VOOR HET TOTALE GRENSOVERSCHRIJDEND VERVOER BINNEN DE DONAU-CORRIDOR IN OOSTENRIJK (IN % VAN WEG, SPOOR EN BINNENVAART) *

     

    Bronnen: Austrian Institute for Regional Studies and Spatial Planning en viadonau
    * Gegevens voor 2019
    EX = Uitvoer
    IM = Invoer
    TR = Doorvoer

 
 

GEGEVENS OVER DE BINNENVAART IN OOSTENRIJK – JAARLIJKSE CIJFERS



    Bron: analyse van de CCR aan de hand van gegevens van Eurostat [sbs_na_1a_se_r2], [iww_go_atygo], [iww_go_actygo], [tran_hv_frmod], [iww_eq_loadcap], [iww_eq_age], viadonau (vlootgegevens).
    Kanttekeningen bij dit overzicht: “Totaal aandeel in de EU” betreft cijfers voor de EU met inbegrip van Zwitserland en Servië. #) In tegenstelling tot de vervoersprestatie kan voor het vervoersvolume geen aandeel per land worden berekend. *) Het aantal drogeladingschepen omvat drijvende werktuigen en RoRo-schepen (bron: viadonau).
    Het aandeel in het totale vervoer is berekend als het aandeel van de binnenvaart binnen de totale vervoersprestatie van het goederenvervoer, gemeten in ton-kilometer. Dit bestrijkt het goederenvervoer door alle vervoerswijzen, met inbegrip van de binnenvaart, het spoor en wegvervoer. Voor de berekening van het wegvervoer wordt rekening gehouden met het aantal TKM op Oostenrijks grondgebied van vrachtwagens die in het buitenland geregistreerd staan, volgens de nieuwe methodologie van Eurostat in de reeks [tran_hv_frmod].

 
 

PASSAGIERSVERVOER OP HET OOSTENRIJKSE DEEL VAN DE DONAU

  • Het aantal riviercruises in Oostenrijk wordt vastgesteld aan de hand van gegevens die zijn verzameld bij de sluis van Aschach bij Linz en Wenen-Freudenau. Terwijl het aantal reizen op “reële gegevens” is gebaseerd, is het aantal passagiers gedeeltelijk gebaseerd op een raming van viadonau die is opgesteld aan de hand van een geschatte gemiddelde bezettingsgraad van de schepen van 75%. Volgens deze cijfers is het aantal riviercruisereizen op het Oostenrijkse deel van de Donau tussen 2010 en 2019 met 80% gestegen. Als gevolg van de Covid-19-crisis zullen de cijfers voor 2020 vermoedelijk beduidend lager uitvallen dan de voorafgaande jaren.
  •  

    AFBEELDING 3: AANTAL RIVIERCRUISEREIZEN EN AANTAL CRUISEPASSAGIERS OP HET OOSTENRIJKSE DEEL VAN DE DONAU *


    Bronnen: viadonau, verschillende jaarlijkse rapporten
    * Aantal passagiers is gebaseerd op een schatting van viadonau.

     

  • Niet alleen riviercruiseschepen, maar ook dagtochtschepen (met en zonder vaste dienstregeling) spelen een belangrijke rol op het Oostenrijkse deel van de Donau. Omdat er geen officiële cijfers hierover beschikbaar zijn, vergaart viadonau gegevens over het aantal passagiers bij de bedrijven zelf. Er zijn verschillende ondernemingen die vaste lijndiensten onderhouden (met inbegrip van veerdiensten op de Donau). Daarnaast zijn er een aantal ondernemingen die geen vaste lijndiensten aanbieden (chartertochten, thematische tours).
  •  

    AFBEELDING 4: AANTAL PASSAGIERS DAT WERD VERVOERD DOOR LIJNDIENSTEN OP HET OOSTENRIJKSE DEEL VAN DE DONAU (IN 1000) *


    Bronnen: viadonau, verschillende jaarlijkse rapporten
    * Deze cijfers omvatten ook veerdiensten.

• In het Rijnstroomgebied laten de vrachtprijzen voor droge lading in de eerste helft van 2020 nog steeds een neerwaartse trend zien. De prijzen op de spotmarkt voor steenkolen, ijzerertsen en metalen lagen in het Rijnstroomgebied ten opzichte van de eerste zes maanden van 2019 circa 21 à 22% lager. De vrachtprijzen voor zand, stenen, grind en agribulk namen ook af, zij het in mindere mate.

• De vrachtprijzen voor aardolieproducten op de spotmarkt liepen in de eerste helft van 2020 steeds verder terug, met uitzondering van de maand mei, toen de sluizen in de Bovenrijn na een aantal weken met beperkingen weer 24 uur per dag bediend werden, waardoor de vrachtprijzen tijdelijk weer aantrokken (vanwege een toename in de transportvraag).

• De omzetontwikkeling per land toont een lichte daling voor het goederenvervoer (-9% in het tweede kwartaal in Duitsland), maar voor het passagiersvervoer zijn de omzetcijfers regelrecht gekelderd. De Franse ondernemingen die actief zijn in het segment passagiersvervoer werden geconfronteerd met omzetcijfers die voor het tweede kwartaal van 2020 91% lager uitvielen dan in 2019 (KW2).

 
 

INVLOED VAN WATERSTANDEN

  • De beschikbare of mogelijke aflaaddiepte voor de scheepvaart is een factor van aanzienlijk economisch belang. Als een grotere waterdiepte voorhanden is, kunnen schepen zwaarder beladen worden. De binnenvaart kan dan schaalvoordelen realiseren en grotere hoeveelheden goederen vervoeren, waardoor de vervoerskosten per eenheid lager zullen uitvallen. Een gedetailleerd model waarmee de impact van laagwater op de beladingsgraad van binnenvaartschepen van verschillende afmetingen en types kan worden geraamd, is onlangs gepubliceerd in het European Journal of Transport Infrastructure Research (Van Dorsser, C. et al. Effect of low water on loading capacity of inland ships. European Journal of Transport and Infrastructure Research, v. 20, n. 3, p. 47-70, sep. 2020. ISSN 1567-7141. Beschikbaar op: https://journals.open.tudelft.nl/ejtir/article/view/3981). Door een hoge beladingsgraad zou de hele binnenvaart een veel groter deel in de modal split op zich kunnen nemen.
  • De beschikbare of mogelijke diepgang van een schip wordt berekend op basis van de actuele waterstand, de overeengekomen lage rivierstand en de door de vaarwegbeheerder gegarandeerde minimumvaarwegdiepte overeenkomstig de overeengekomen lage waterstand. Daarnaast moet ook rekening worden gehouden met de veiligheidsafstand onder de kiel van het schip (ruimte onder de kiel) (Mogelijke of beschikbare diepte = minimumvaarwegdiepte + (actuele waterstand – overeengekomen lage waterstand) – ruimte onder de kiel). De definitie van overeengekomen lage rivierstand is: een laagwaterstand die gedurende een referentieperiode van dertig jaar gemiddeld niet meer dan twintig ijsvrije dagen per jaar onderschreden wordt.
  • De volgende afbeelding toont een varend schip met een actuele diepgang (op basis van een specifiek gewicht van de geladen vracht) bij de peilschaal van Kaub aan de Middenrijn. Bij dit meetpunt is de overeengekomen lage waterstand 78 cm en de bijbehorende minimumvaarwegdiepte 190 cm. Voor de ruimte onder de kiel wordt uitgegaan van 32 cm. Om de beschikbare of mogelijke waterdiepte in deze afbeelding te bepalen, is gebruik gemaakt van de actuele waterstand van 3 september 2020, die toen gemiddeld 239 cm bedroeg.
  •  

    AFBEELDING 1: ACTUELE WATERSTAND, ACTUELE DIEPGANG, OVEREENGEKOMEN LAGE WATERSTAND, MINIMUMVAARWEGDIEPTE EN BESCHIKBARE OF MOGELIJKE DIEPTE VOOR DE SCHEEPVAART BIJ KAUB/MIDDENRIJN *


    Bron: berekening van de CCR aan de hand van het Duitse federale bureau voor hydrologie (BfG) (2015)
    * De afmetingen in deze afbeelding zijn niet op schaal.

     

  • Uit het bovenstaande voorbeeld blijkt dat het schip zwaarder had kunnen worden beladen, omdat de beschikbare of mogelijke waterdiepte op die dag bij Kaub niet volledig is benut.
  • Volgens de Duitse vaarwegbeheerders is voor een rivierbed dat uit zand of grind bestaat een bodemvrijheid onder de kiel van ten minste 20 cm voldoende. De ruimte onder de kiel voor een rotsachtig rivierbed moet tussen de 20 en 40 cm liggen.
  • De volgende grafieken tonen de beschikbare waterdiepte voor enkele belangrijke meetpunten langs de Rijn en de Donau tot augustus 2020 (Voor deze berekeningen zijn de volgende waarden voor de ruimte onder de kiel gebruikt: 32 cm voor Kaub, 21 cm voor Maxau, 27 cm voor Duisburg en 40 cm voor de drie meetpunten aan de Donau. De waarden voor de meetpunten aan de Rijn zijn gepubliceerd in het rapport van de Zwitserse vereniging voor scheepvaart en het havenbedrijf (zie het artikel dat is geschreven door de Zwitserse vereniging voor scheepvaart en het havenbedrijf (Schweizerische Vereinigung für Schifffahrt und Hafenwirtschaft) in: SVS Aktuell, dec. 2018/jan. 2019, pagina 7 en 8, beschikbaar op: http://www.svs-ch.ch/sites/default/files/svs-aktuell/winter_2018.pdf). De waarden voor de Donau zijn aanbevolen door viadonau).
  •  

    AFBEELDINGEN 2 EN 3: GEVOLGEN VAN DE WATERSTANDEN – BESCHIKBARE OF MOGELIJKE DIEPGANG VAN SCHEPEN BIJ BELANGRIJKE MEETPUNTEN LANGS DE RIJN EN DE DONAU (IN CM)



    Bronnen: berekeningen van de CCR op basis van gegevens van de Waterwegen- en scheepvaartbeheerder van de Duitse Bondsstaat, verstrekt door het Duitse federale bureau voor hydrologie en de Federale overheid Neder-Oostenrijk (https://www.noel.gv.at/wasserstand/#/de/Messstellen/Map/Wasserstand).

 
 
 

VRACHTPRIJZEN IN HET RIJN- EN DONAUSTROOMGEBIED

    AFBEELDINGEN 4 EN 5: ONTWIKKELING VAN DE VRACHTPRIJS VOOR HET VERVOER VAN DROGE LADING IN HET RIJNSTROOMGEBIED (INDEX 2015 = 100)



    Bron: Panteia
     

  • In de eerste helft van 2020 kwamen de vrachtprijzen voor het vervoer van droge lading (spotmarkt) in het Rijnstroomgebied onder druk te staan. Volgens de gegevens over de vrachttarieven die bijeen zijn gebracht door Panteia daalden de vrachtprijzen voor kolen, ijzererts en metalen het sterkst vergeleken met de eerste helft van 2019, en wel met -22% (kolen en ijzererts) en -21% (metalen). Dit is grotendeels te wijten aan de structurele daling in het vervoer van steenkolen en de negatieve gevolgen van de coronacrisis voor de staal- en autoproductie.
  • Voor zand, stenen en grind, alsmede agribulk liepen de vrachtprijzen minder sterk terug (respectievelijk -6% en -17%). De vrachtprijzen voor het vervoer van containers (vrachtprijzen op de spotmarkt) vielen in de eerste helft van 2020 23% lager uit dan in dezelfde periode in 2019. Daarbij moet worden aangetekend dat de meeste containerschepen op grond van een charterovereenkomst varen. In de grafiek wordt de ontwikkeling van de vrachtprijzen op de spotmarkt weergegeven en die kan dus afwijken van de time charter-tarieven.
  •  

    AFBEELDING 6: ONTWIKKELING VAN DE VRACHTPRIJZEN VOOR HET VERVOER VAN GASOLIE VAN HET ARA-GEBIED NAAR BESTEMMINGEN LANGS DE RIJN (INDEX 2015 = 100) *


    Bron: berekening van de CCR aan de hand van PJK International
    * PJK verzamelt gegevens over de vrachtprijzen (in euro per ton) voor het vervoer van vloeibare goederen uit het ARA-gebied naar bestemmingen langs de Rijn. De CCR heeft op basis van deze data een index berekend, met 2015 als referentiejaar. Benedenrijn: Duisburg, Keulen. Bovenrijn: Karlsruhe, Bazel. Main: Frankfurt/M.

     

  • De vrachtprijzen op de spotmarkt voor het vervoer van vloeibare lading over de Rijn profiteerden in de eerste zes maanden van 2020 vooral van de lage olieprijs en de relatief lage waterstanden (zie grafieken hierboven). De lage vrachtprijzen op de spotmarkt voor aardolie, samen met een ‘contango’ (Contango is een situatie waarin de futuresprijs voor de levering van aardolie hoger is dan de spotmarktprijs) -situatie op de toekomstige aardoliemarkten, werd door importeurs beschouwd als een ideaal moment om aardolieproducten in te voeren, op te slaan en zich in te dekken voor latere prijsrisico’s op de markt. Begin mei 2020 waren de sluizen in de Bovenrijn weer 24 uur per dag in bedrijf, waardoor de vervoersactiviteiten tijdelijk weer wat aantrokken. Dit ging gepaard met een plotselinge stijging van de vrachtprijzen.
  • Dit effect was echter van korte duur, zodat de vrachtprijzen in juni en de daaropvolgende maanden weer afkalfden. In juli, augustus en september 2020 waren de vrachtprijzen voor het vervoer van gasolie beduidend lager dan in dezelfde periode van het jaar daarvoor. Voor de Benedenrijn was het gemiddelde verschil tussen het derde kwartaal van 2020 en het derde kwartaal van 2019 -47%, voor de Bovenrijn zelfs -51% en voor de Main maar liefst -57%. Een verklaring voor deze zeer sterke daling van de prijzen in het najaar van 2020 is dat in dit najaar de stookolievoorraden niet zoals gewoonlijk weer moesten worden opgevuld, omdat de depots al in het voorjaar tot de rand toe waren gevuld toen de olieprijzen een absoluut dieptepunt bereikten (zie hoofdstuk 1).
  • In het eerste kwartaal van 2020 lagen de vrachtprijzen voor de binnenvaart op de Donau – voor vervoer stroomafwaarts – 24% hoger dan in het eerste kwartaal van 2019. Deze stijging werd met name aangewakkerd door een toenemend vervoer van graan stroomafwaarts (zie hoofdstuk 1). Voor transport stroomopwaarts toonden de vrachtprijzen een daling (-9%), hetgeen voornamelijk te wijten was aan de geringere vraag naar vervoer van ijzererts gedurende de eerste paar maanden van 2020 (zie hoofdstuk 1). Bovendien daalden de brandstofprijzen als gevolg van de lagere olieprijzen met 7% ten opzichte van 2019.
  •  

    AFBEELDING 7: VRACHTPRIJSINDEX VOOR DE BINNENVAART OP DE DONAU (INDEX KW4 2018 = 100)


    Bron: marktobservatierapport van de Donaucommissie

 
 
 

EVOLUTIE VAN DE KWARTAALOMZET IN DE BINNENVAART PER LAND IN EUROPA

    AFBEELDING 8: OMZETONTWIKKELING VAN DE FRANSE PASSAGIERSVAARTONDERNEMINGEN (INDEX 2015 = 100)


    Bron: INSEE – Omzetindex
     

  • In het eerste kwartaal van 2020 lag de omzet in de passagiersvaart over de binnenwaterwegen in Frankrijk 35% onder het niveau in het eerste kwartaal van 2019. In het tweede kwartaal van 2020 daalde de omzet in de binnenvaart met 91% ten opzichte van hetzelfde kwartaal van het jaar daarvoor.
  • Half maart, wanneer het cruiseseizoen normaalgesproken begint, kwamen alle activiteiten van de passagiersvaart (riviercruises en dagtochtexcursies) compleet stil te liggen. Pas eind mei begonnen enkele dagtochtschepen en kleine cruiseschepen weer te varen, zij het met een beperkt aantal passagiers aan boord. Grotere cruiseschepen mochten pas vanaf begin juli hun activiteiten herstarten (Zie artikel in het tijdschrift NPI “Accompagner les entreprises, une priorite absolue” (“De ondernemingen steun bieden, een absolute prioriteit”), september 2020). Niet alle grote rederijen hebben echter de riviercruises hervat. Bijvoorbeeld Viking River Cruises, een maatschappij die riviercruises in Frankrijk aanbiedt, heeft besloten alle riviercruises tot eind 2020 op te schorten.
  • De forse omzetkrimp in Frankrijk is rechtstreeks het gevolg van het bijna volledig wegvallen van de overzeese toeristenstroom (uit de VS, Canada, Australië) en Britse toeristen. Deze markten voor riviercruisepassagiers spelen een belangrijke rol voor de passagiersvaart in Frankrijk, met name voor het segment cruisevaart (met zowel grote als kleine cruiseschepen).
  •  

    AFBEELDING 9: OMZETONTWIKKELING VAN DE DUITSE PASSAGIERSVAARTONDERNEMINGEN (INDEX 2015 = 100)


    Bron: Destatis
     

  • De omzet in de Duitse passagiersvaart liep in het eerste kwartaal van 2020 met 11% terug ten opzichte van het eerste kwartaal van 2019. In het tweede kwartaal van 2020 lag de omzet in de passagiersvaart, als gevolg van het zeer grote aantal annuleringen van riviercruises en dagtochtexcursies, 72% onder het peil van het tweede kwartaal van 2019. Deze daling was echter minder uitgesproken dan de omzetdaling in Frankrijk, die, zoals hierboven uiteengezet, verband houdt met de specifieke vraagstructuur met betrekking tot de nationaliteiten in Frankrijk. In de zee- en kustvaart viel de daling overigens nog sterker uit, namelijk 85%.
  •  

    AFBEELDING 10: OMZETONTWIKKELING VAN DE DUITSE VRACHTBEDRIJVEN (INDEX 2015 = 100)


    Bron: Destatis
     

  • Vergelijkt men de omzetontwikkeling in de zee-/kustvaart met die in de binnenvaart, valt op dat de omzetdaling voor het vrachtvervoer door de binnenvaart in het tweede kwartaal van 2020 -9% bedraagt, vergeleken met -19% voor de zee-/kustvaart. In het Duitse vrachtvervoer had het maritieme segment dus veel meer te lijden onder de Covid-19-pandemie dan de binnenvaart. Deze cijfers bevestigen ook dat de omzet in het vrachtvervoer hierdoor minder sterk werd beïnvloed dan de omzet in de passagiersvaart.
  •  

    AFBEELDING 11: OMZETONTWIKKELING VAN DE NEDERLANDSE VRACHTBEDRIJVEN (INDEX 2015 = 100)


    Bron: CBS
     

  • In de Nederlandse transportsector neemt het vrachtvervoer (92% van de totale omzet) het leeuwendeel van de omzet in de binnenvaart (vrachtvervoer en passagiersvaart samen) voor zijn rekening. De totale omzet daalde met 7% in het eerste kwartaal van 2020 (ten opzichte van hetzelfde kwartaal van het jaar ervoor), terwijl bij de zee- en kustvaart sprake was van een stijging van 5%. In het tweede kwartaal van 2020 lag de omzet in de binnenvaart -17% lager dan in hetzelfde kwartaal van 2019 en in de zee- en kustvaart -5% lager.
  • Hoewel er voor de passagiersvaart in Nederland geen afzonderlijke cijfers beschikbaar zijn, kunnen enkele ervaringen van binnenvaartbedrijven al wat meer inzicht geven in de gevolgen van de Covid-19-pandemie. Een artikel over een rederij die rondvaarten over de IJssel organiseert, meldt voor maart en april een omzetdaling van 70% (Zie het artikel ”Rederij Celjo signaleert licht herstel rond- en partyvaart”, in: Weekblad Schuttevaer, 2 september 2020). Inmiddels zijn de eerste dagtochten weer van start gegaan, maar met minder passagiers. Eén van de schepen van deze rederij heeft bijvoorbeeld een capaciteit van 250 passagiers, maar kan nu als gevolg van de huidige maatregelen slechts 70 passagiers vervoeren.
  • Er zijn ook een aantal ondernemingen in het passagiersvervoer die hun omzet niet zagen dalen als gevolg van het coronavirus. Een voorbeeld hiervoor is een onderneming met drie kleine traditionele watertaxi’s (met een capaciteit van maximaal tien passagiers) in Dordrecht die aangeeft dat door meer marketingactiviteiten gericht op de lokale bevolking in de regio de daling van het aantal buitenlandse toeristen kon worden opgevangen (Zie artikel in het Weekblad Schuttevaer: “Rondvaartschip Si Barone beleeft beste seizoen ooit”, 7 september 2020).
  •  

    AFBEELDING 12: OMZETONTWIKKELING VAN DE OOSTENRIJKSE BINNENVAARTONDERNEMINGEN (INDEX 2015 = 100)


    Bron: Eurostat [sts_setu_q]
     

  • In Oostenrijk wordt de binnenvaart gedomineerd door ondernemingen in het passagiersvervoer, met dien verstande dat ook het grootste deel van de totale omzet in het binnenvaartvervoer voortvloeit uit dit segment (Voor Oostenrijk zijn er geen recentere gegevens beschikbar voor een opsplitsing tussen het vrachtvervoer en de passagiersvaart. 2014 is het laatste jaar waarover gegevens beschikbaar zijn en die laten zien dat de passagiersvaart een aandeel van 56% heeft in de totale omzet in de binnenvaart. Met voldoende zekerheid kan worden aangenomen dat dit aandeel in de periode 2015 tot 2019 nog verder is gestegen, omdat het vrachtvervoer niet verder groeide en de passagiersvaart een forse stijging laat zien). In het tweede kwartaal van 2020 liep de totale omzet in de Oostenrijkse binnenvaart met 68% terug ten opzichte van het tweede kwartaal van 2019. De omzet in de Duitse passagiersvaart vertoonde een vergelijkbare krimp, namelijk 72%.

 
 
 

KOSTENONTWIKKELING

  • De brandstofprijzen zijn geanalyseerd aan de hand van de prijzen voor gasolie/diesel die gepubliceerd worden in het kader van het monitoringssysteem voor energieprijzen van het Belgische ministerie van Economische Zaken. De prijzen zijn maximumprijzen en gelden voor een inkoopvolume vanaf ten minste 2000 liter gasolie. Uit de volgende afbeelding blijkt dat er een sterke correlatie met de prijsontwikkeling van ruwe olie (Brent) bestaat.
  •  

    AFBEELDING 13: GEMIDDELDE BRANDSTOFPRIJS VOLGENS HET BELGISCHE MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN PRIJS VAN BRENT RUWE OLIE, INCLUSIEF PROGNOSES *


    Bronnen: ITB en SPF Economie (brandstofprijs), US Energy Information Administration (olieprijs), economische gegevens van de Federal Reserve (wisselkoers Amerikaanse dollar/euro)
    * Prognose voor de olieprijs van de IMF World Economic Outlook, april 2020. Deze prognose is gebaseerd op de veronderstelling dat de euro in waarde zal toenemen (= waardevermindering van de Amerikaanse dollar), van 1,18 US-$ per euro in september 2020 naar 1,22 US-$ per euro in KW4 2022. 1 vat (bbl) = 159 liter.

     

  • Door de dalende olieprijzen in de eerste helft van 2020 gingen ook de brandstofprijzen omlaag. In het derde kwartaal van 2020 vertoonden beide indicatoren een licht herstel. Dankzij dalende brandstofprijzen konden binnenvaartondernemingen die met een lagere vervoersvraag te maken kregen hun bedrijfskosten reduceren.
  • Verwacht wordt dat de brandstofprijzen in 2021 laag blijven. Naast de lage olieprijzen speelt nog een ander aspect een rol: de waardevermindering van de Amerikaanse dollar ten opzichte van de euro. Verwacht wordt dat deze trend, die in mei 2020 begon, zich in 2021 zal blijven doorzetten, omdat de coronacrisis in de VS naar verwachting tot een grotere economische schade zal leiden dan in Europa (Zie artikel in het ”Handelsblatt”, 13 augustus 2020, met een interview met hoogleraar economie, dr. Bernd Rürup).
  •  

    AFBEELDING 14: WISSELKOERS AMERIKAANSE DOLLAR/EURO, USD TEN OPZICHTE VAN ÉÉN EURO (DAGKOERS)


    Bron: economische gegevens van de Federal Reserve (https://fred.stlouisfed.org)
     

  • Ook Panteia verwacht dat de brandstofkosten verder zullen dalen, zoals blijkt uit de kostenmonitoring van Panteia die in februari 2020 werd uitgebracht. Deze ontwikkeling is vooral van belang voor nieuwe, kapitaalintensieve schepen die veel vaaruren moeten maken om leningen af te kunnen lossen. Naast de brandstofkosten zullen de kapitaalkosten naar verwachting ook omlaag gaan, omdat de coronacrisis tot een lagere rente leidt als gevolg van de overvloed aan liquiditeit op de markt en renteverlagingen om de economie in Europa te stimuleren.

• In de eerste vijf maanden van 2020 lag het vrachtvervoer over de Rijn 11% lager dan in dezelfde periode in 2019. De gevolgen van de coronacrisis liepen uiteen en hangen af van de verschillende vrachtsegmenten.

• Het vervoer van ijzerertsen kwam onder druk te staan door het stilleggen van de automobielproductie. Deze vervoersstroom daalde met 15%. Het transport van zand, stenen en grind liet een afname zien van 12% en chemicaliën van 8%. Er waren ook segmenten met positieve resultaten: het vervoer van graan profiteerde van de goede oogst en steeg met 11%. Het vervoer van aardolieproducten lag op hetzelfde niveau als in 2019, omdat de teruglopende olieprijzen in maart en april de invoer stimuleerden.

• Op de Midden-Donau kwam het vrachtvervoer in de eerste vijf maanden van 2020 in vergelijking met dezelfde periode in 2019 toch nog uit op een plus van 1%. Dit was te danken aan de goede oogstresultaten waardoor het vervoer van graan maar liefst 76% hoger lag. Voor het graanvervoer verder stroomafwaarts, van de Midden-Donau naar de Zwarte Zee, resulteerde dit in een verdrievoudiging. Daar staat tegenover dat het vervoer van ijzerertsen op de Midden-Donau 32% verloor.

 
 

VERVOERSPRESTATIE IN EUROPA

    VERVOERSPRESTATIE VAN DE BINNENVAART OP HET NATIONALE GRONDGEBIED VAN ELK EUROPEES LAND – VERGELIJKING TUSSEN KW1 2019 EN KW1 2020 (IN MILJOEN TKM)


    Bronnen: Eurostat [iww_go_qnave], OESO (Zwitserland), bureau voor de statistiek van Servië
     

    AFBEELDING 1: VERVOERSPRESTATIE IN DE BINNENVAART IN EUROPA PER REGIO (IN MILJOEN TKM)


    Bronnen: Eurostat [iww_go_qnave], Destatis, bureau van de statistiek van Servië
     

  • In het eerste kwartaal van 2020 viel de vervoersprestatie op de Nederlandse en Belgische waterwegen lager uit, en wel met respectievelijk 7% en 8% lager dan hetzelfde kwartaal in het voorafgaande jaar (KW1 2019). Op de traditionele Rijn en de zijrivieren van de Rijn (Moezel, Main, Neckar) was het verschil iets groter met -12% (Rijn) en -16% (zijrivieren van de Rijn). De vervoersprestatie op de Donau liet de kleinste daling zien met -5%.
  • In maart 2020 begonnen de eerste gevolgen van de coronacrisis zichtbaar te worden. Uit gedetailleerde statistieken over het vervoer voor de eerste vijf maanden van 2020 blijkt dat het vervoer van kolen over de Rijn het meest is teruggelopen. Dit segment maakte al voor de coronacrisis een daling door als gevolg van structurele redenen. Het vervoer van ijzererts nam met 15% af, omdat de autofabrieken tijdelijk moesten sluiten.
  • Het vervoer van chemicaliën is met 8% afgenomen en het segment zand, stenen en grind met 12%. Daarentegen vertoonde het vervoer van granen en aardolieproducten stroomafwaarts elk een plus van 13%. Het vervoer van graan steeg dankzij een goed oogstjaar. Aangezien de olieprijs in het voorjaar van 2020 sterk daalde, werden er meer aardolieproducten vervoerd. De voorraden stookolie werden dus al vroeg in het jaar aangevuld, hetgeen zich weerspiegelt in de hoge transportcijfers voor dit segment voor de Rijn. Volgens informatie van het Duitse federale bureau voor het goederenvervoer is dit effect in het najaar van 2020 echter sterk teruggelopen.
  •  

    AFBEELDINGEN 2 EN 3: VRACHTVERVOER STROOMOPWAARTS EN STROOMAFWAARTS OVER DE RIJN VOOR DE BELANGRIJKSTE GOEDERENSEGMENTEN (IN MILJOEN TON, IN DE EERSTE VIJF MAANDEN VAN 2019 EN 2020)



    Bron: analyse van de CCR op basis van Destatis
     

    AFBEELDINGEN 4 TOT EN MET 7: VRACHTVERVOER OP DE TRADITIONELE RIJN PER MAAND IN DE EERSTE VIJF MAANDEN VAN 2018, 2019 EN 2020 (ZOWEL STROOMOPWAARTS ALS STROOMAFWAARTS)





    Bron: analyse van de CCR op basis van Destatis
     

  • Het vrachtvervoer door de binnenvaart op de Donau toont vrijwel hetzelfde beeld als de cijfers voor de Rijn. Deze statistieken hebben betrekking op de vervoerde hoeveelheden goederen die zijn geregistreerd bij Mohács aan de middenloop van de Donau in Zuid-Hongarije. Ook over de Donau werd minder ijzererts vervoerd, terwijl het vervoer van graan juist toenam. In april 2020, midden in de coronapandemie, was de hoeveelheid vervoerde granen die van de havens aan de Midden-Donau stroomafwaarts werd vervoerd meer dan vier keer zo hoog als in april 2019. Dit wijst erop dat de binnenvaart een belangrijke rol kan spelen om de logistieke ketens in stand te houden in een sector die van buitengewoon groot economisch belang is.
  • In de eerste vijf maanden van 2020 werd het belangrijkste goederensegment in het vervoer stroomopwaarts over de Donau, ijzererts, hard getroffen door de dalende productie in de Europese staal- en automobielsector. Het ijzerertsvervoer is in vergelijking met dezelfde periode in 2019 met ongeveer 33% gedaald.
  •  

    AFBEELDINGEN 8 EN 9: VRACHTVERVOER STROOMOPWAARTS EN STROOMAFWAARTS OVER DE DONAU VOOR DE BELANGRIJKSTE GOEDERENSEGMENTEN (IN MILJOEN TON, IN DE EERSTE VIJF MAANDEN VAN 2020 EN 2019) *



    Bron: marktobservatierapport van de Donaucommissie
    * Op de Midden-Donau bij Mohács / Zuid-Hongarije

 
 
 
 

VRACHTVERVOER IN DE BELANGRIJKSTE EUROPESE BINNENVAARTLANDEN

    AFBEELDING 10: EVOLUTIE VAN HET VRACHTVERVOER IN DE BELANGRIJKSTE EUROPESE BINNENVAARTLANDEN (KWARTAALCIJFERS – IN MILJOEN TON)


    Bron: Eurostat [iww_go_qnave]
    Voor België werden de kwartaalcijfers van Statbel voor 2019 en 2020 gecorrigeerd aan de hand van de beschikbare gegevens van de vaarwegautoriteiten in België (De Vlaamse Waterweg en SPW Service Public de Wallonie).

 
 
 

DROGE EN VLOEIBARE BULKGOEDEREN EN CONTAINERVERVOER

    AFBEELDING 11: DROGELADINGVAART (IN MILJOEN TON)


     

    AFBEELDING 12: TANKVAART (IN MILJOEN TON)


     

    AFBEELDING 13: CONTAINERVERVOER (IN MILJOEN TON)


    Bronnen: Centraal Bureau voor de Statistiek, Destatis, De Vlaamse Waterweg, SPW Service Public de Wallonie, Voies Navigables de France, Roemeens instituut voor de statistiek
    Opmerking: voor Frankrijk en Wallonië zijn er geen containergegevens uitgedrukt in tonnen voor perioden korter dan één jaar beschikbaar. Daarom is ervan uitgegaan dat de productgroep “machines/overige goederen” vooral uit containervervoer bestaat.

     

  • De energietransitie en de daarmee gepaard gaande afname van het kolenvervoer, levert een trend op die zich ook in het eerste kwartaal van 2020 voortzette. De gevolgen van de Covid-19-crisis werkten in het eerste kwartaal (maart) slechts gedeeltelijk door. Om de impact van de coronacrisis beter te kunnen beoordelen, zullen eerst de gegevens over het tweede kwartaal van 2020 geanalyseerd moeten worden. Bij het opstellen van dit rapport waren deze gegevens alleen voor Nederland, Roemenië en Frankrijk beschikbaar.
  • Wat Nederland betreft, laten de cijfers voor het goederenvervoer in het tweede kwartaal van 2020 een beperkte daling zien. De cijfers voor de binnenvaart in Nederland liepen in het tweede kwartaal van 2020 met 6% terug ten opzichte van het tweede kwartaal van 2019. Volgens deze (voorlopige) gegevens werd de drogeladingvaart in Nederland in het tweede kwartaal van 2020 geconfronteerd met een daling van 9% (vergeleken met KW2 2019). De tankvaart verloor slechts 1% en het containervervoer 3%. Dit vrij gunstige resultaat voor de tankvaart hing vooral samen met de lagere olieprijs in maart, die ertoe leidde dat alle voorraadtanks voor olieproducten werden opgevuld.
  • Wanneer men de gegevens voor Roemenië bekijkt, valt op dat hier dezelfde trends te zien zijn als voor de Midden-Donau bij Mohács: een significante daling van het ijzerertsvervoer en een sterke toename van het vervoer van granen. Deze trends kunnen verklaard worden door de afnemende staalproductie in Europa in het voorjaar van 2020 . De sterke opwaartse trend voor het graanvervoer is vooral te danken aan een toename van de uitvoer van graan vanuit de havens aan de middenloop van de Donau naar het gebied langs de beneden-Donau (regio van de Zwarte Zee).
  •  

    TABEL 1: HOEVEELHEID VERVOERDE GOEDEREN IN KW2 2020 VERGELEKEN MET KW2 2019 IN ROEMENIË (IN MILJOEN TON)

     KW2 2019KW2 2020Verandering in %
    Totaal vervoer8,197,55-7,9
    IJzererts2,851,5-47,4
    Graan1,442,466,4
    Zand, stenen, grind1,952,076,2
    Overige droge bulk0,490,47-4,7
    Steenkolen0,510,38-24,5
    Metalen0,40,3-25,4
    Aardolieproducten0,420,23-43,5

    Bron: Roemeens instituut voor de statistiek (https://insse.ro/cms/en/content/harbour-transport-goods-and-passengers-semi2020)
     

  • In Frankrijk liep het vervoer van het grootste goederensegment (zand, stenen, grind) in het tweede kwartaal van 2020 met bijna 35% terug als gevolg van het tijdelijk stilleggen van grote bouwprojecten. Daar staat tegenover dat het vervoer in het op een na grootste segment (landbouwsegment, graan) licht steeg (+0,8%). Dit goederensegment profiteerde duidelijk van het goede oogstseizoen 2019/2020. Alle andere vrachtsegmenten lieten dalende cijfers zien. Alles bij elkaar genomen kan voor het binnenvaartvervoer in Frankrijk een daling van 23,6% in Q2 2020 worden vastgesteld.
  •  

    TABEL 2: HOEVEELHEID VERVOERDE GOEDEREN IN KW2 2020 VERGELEKEN MET KW2 2019 IN FRANKRIJK (IN MILJOEN TON)

     KW2 2019KW2 2020Verandering in %
    Totaal vervoer14,811,3-23,6
    Zand, stenen, grind6,644,33-34,8
    Graan3,033,060,8
    Aardolieproducten0,960,87-9,8
    Machines, installaties0,890,79-10,9
    Levensmiddelen0,920,65-29,1
    Chemicaliën0,520,46-11
    Meststoffen0,390,35-8,6

    Bron: VNF
     

    AFBEELDINGEN 14 TOT EN MET 19: ONTWIKKELING VAN HET CONTAINERVERVOER VOOR SPECIFIEKE EUROPESE WATERWEGEN (IN 1000 TEU)

  • In het eerste kwartaal van 2020 lag het aantal TEU dat over de Rijn vervoerd werd 6,2% hoger dan in het vierde kwartaal van 2019, maar toch nog 5,1% lager dan in het eerste kwartaal van 2019. Het containervervoer over het Albertkanaal steeg met 7,4% ten opzichte van het vierde kwartaal van 2019 en zelfs met 13,4% vergeleken met het eerste kwartaal van 2019.


  •  

  • Het vervoer van containers over de Seine en de Rhône had duidelijk onder de coronacrisis te lijden, maar de containervaart in het stroomgebied van de Nord-Pas-de-Calais toonde juist een positieve tendens en bereikte in het tweede kwartaal van 2020 een recordhoogte.


  •  

  • Het containervervoer op de Elbe en het Mittellandkanaal nam in het vierde kwartaal van 2019 en het eerste kwartaal van 2020 af, zowel in TEU als in volume. Het aantal TEU op de Wezer en de West-Duitse kanalen liet in het eerste kwartaal van 2020 een kleine stijging zien.


  • Bronnen: Destatis, De Vlaamse Waterweg, VNF

• Het binnenvaartvervoer in Duitsland was in het eerste kwartaal van 2019 goed voor 36% van de totale vervoersprestatie van de binnenvaart in de EU, terwijl dit cijfer in 2018 35% bedroeg. Kijkt men alleen naar het containervervoer dan ligt dit aandeel bij 39%.
• Van alle binnenvaartondernemingen in de EU is 11% Duits. Hun aandeel in de totale omzet is echter veel hoger: 34 % van de totale omzet in het binnenvaartvrachtvervoer in de EU wordt gegenereerd door Duitse ondernemingen.
• Hieruit blijkt eveneens dat de Duitse ondernemingen gemiddeld groter zijn dan in vele andere binnenvaartlanden met een zekere mate van marktfragmentatie.

 

DE 40 GROOTSTE DUITSE BINNENHAVENS – SCHEEPVAARTVERVOER IN KW1 2019

(Deze veertig binnenhavens maakten in KW1 2019 74,6% van al het scheepvaartvervoer in Duitse binnenhavens uit. Gedetailleerde informatie over de 40 grootste Duitse binnenhavens staat op de volgende bladzijde).

Bron: Destatis

 

 

Scheepvaartvervoer in miljoen ton in Q1 2019

BinnenhavenInvoer uit het buitenlandInvoer met nationale herkomstUitvoer naar nationale bestemmingen Uitvoer naar het buitenlandTotaal scheepvaart-vervoer
Duisburg9,170,380,881,9912,4
Hamburg01,081,410,012,5
Mannheim1,330,270,260,472,3
Keulen0,640,450,420,82,3
Neuss1,130,290,210,482,1
Karlsruhe0,690,130,50,431,8
Ludwigshafen am Rhein0,680,440,150,41,7
Frankfurt am Main0,610,270,240,231,3
Gelsenkirchen0,270,150,320,51,2
Kehl0,330,290,230,151
Mainz0,370,230,070,260,9
Kiesbaggereien Kreis Wesel00,410,030,480,9
Marl0,520,150,050,190,9
Bottrop0,460,030,130,250,9
Hamm0,550,230,020,070,9
Krefeld0,350,230,090,190,9
Brunsbüttel00,030,800,8
Lünen0,590,080,020,130,8
Bremen0,020,570,140,050,8
Saarlouis0,4500,030,20,7
Andernach0,10,10,030,450,7
Salzgitter0,020,410,230,010,7
Heilbronn0,240,110,280,040,7
Leverkusen0,330,120,090,070,6
Rheinberg0,4700,040,090,6
Lingen (Ems)0,10,110,280,090,6
Magdeburg0,020,280,160,110,6
Wesseling0,010,050,260,220,5
Wesel0,160,080,070,220,5
Dormagen0,140,020,180,160,5
Bendorf0,150,10,070,180,5
Berlin0,020,330,1200,5
Dörpen0,140,240,050,040,5
Kleve0,2500,050,140,4
Hanau0,150,090,050,140,4
Düsseldorf0,220,020,030,150,4
Emden0,140,020,20,040,4
Brake (Unterweser)00,010,350,010,4
Germersheim0,130,020,030,190,4
Essen0,210,070,0800,4

 

OVERZICHT BINNENVAART IN DUITSLAND

Bron: Analyse van de CCR op basis van gegevens van Eurostat [sbs_na_1a_se_r2]. [iww_go_atygo]. [iww_go_actygo]. [tran_hv_frmod]. [iww_eq_loadcap]. [road_go_ta_tcrg]. [rail_go_contwgt]. [iww_eq_age]. CCR-vlootgegevensbank

Kanttekening bij dit overzicht:

1) “Totaal aandeel in de EU” betreft cijfers voor de EU, met inbegrip van Zwitserland en Servië.

2) Voor het containervervoer omvatten de cijfers het gewicht van de containers volgens de statistieken over het binnenvaartvervoer uit het referentiehandboek van Eurostat (Zie: https://circabc.europa.eu/sd/a/b1c81773-ce2b-47cd-ad43-a0fbfe395402/Reference_Manual_April_2018_.pdf)

# In tegenstelling tot de vervoersprestatie kan voor het vervoersvolume geen aandeel per land worden berekend. Bijvoorbeeld: als ijzererts van Rotterdam naar Duisburg wordt vervoerd, wordt het vervoersvolume in de statistieken van beide landen geteld, terwijl de tonkilometers (tkm) worden opgesplitst tussen beide landen volgens de afgelegde afstand (in km) in elk land. Daardoor kan wel een landspecifieke vervoersprestatie (tkm) worden berekend, maar geen aandeel voor het vervoersvolume (ton), aangezien de som van de aandelen van elk land de 100% zou overschrijden.

 

 

De gegevens voor alle vervoersindicatoren gelden voor 2018, terwijl de gegevens over het aandeel in het totale vervoer, werkgelegenheid, omzet, aantal ondernemingen en aantal schepen voor 2017 gelden. Het aandeel van de binnenvaart in het totale vervoer is berekend als het aandeel van de binnenvaart binnen de totale vervoersprestatie van de binnenvaart, het spoor en wegvervoer tezamen.

 


 
 

DE DUITSE BINNENVAART BINNEN EUROPA

  • In 2018 vervoerden binnenvaartschepen 197,9 miljoen ton goederen over Duitse binnenwateren en in 2017 was dat 222,7 miljoen ton. In 2018 bedroeg de vervoersprestatie (het product van ton en afstand) 35% van de totale vervoersprestatie van de Europese binnenvaart.
  • Binnen het containervervoer heeft Duitsland een aandeel van 39% in de totale vervoersprestatie voor het containervervoer in de Europese binnenvaart.
  • Niet alleen in het containervervoer, maar ook in de tankvaart is Duitsland oververtegenwoordigd in de Europese vervoersprestatie. Aardolieproducten en chemicaliën zijn beide goed voor een aandeel van 38% in de totale Europese vervoersprestatie van deze twee segmenten.
  • In de Duitse binnenvaartondernemingen zijn circa 10.300 personen werkzaam. Deze ondernemingen hebben in totaal een omzet van ruim 2,2 miljard euro per jaar.
  • Met 10.300 werkzame personen heeft Duitsland een aandeel van 24% in de totale werkgelegenheid in de Europese binnenvaart. Dit houdt in dat bijna één op de vier werkzame personen in de Europese binnenvaart voor een Duitse binnenvaartonderneming werkt.
  • Duitse binnenvaartondernemingen zijn groter dan het Europese gemiddelde, gemeten volgens twee indicatoren:
    1) 11% van de Europese binnenvaartondernemingen is Duits, maar het aandeel werkzame personen in deze Duitse bedrijven is 24 % van de totale werkgelegenheid in de Europese binnenvaart.
    2) 11% van de Europese binnenvaartondernemingen is Duits, maar samen genereren ze 30 % van de totale omzet in de Europese binnenvaart.
  • De Duitse binnenvaartvloot is goed voor 16% van alle Europese binnenvaartschepen. Bekijkt men alleen de tankschepen bedraagt dit aandeel zelfs 25% – één op de vier in Europa geregistreerde tankschepen is dus in Duitsland geregistreerd.

 

HAVEN VAN DUISBURG EN HAVEN VAN HAMBURG

  • Duisburg is met 48,1 miljoen ton vervoerde goederen in 2018 de grootste binnenhaven van zowel Duitsland als heel Europa. Het goederenvervoer vindt plaats in de openbare haven van Duisburg (duisport GmbH) en in particuliere havens van de plaatselijke staalindustrie. De volgende afbeelding betreft de gehele binnenvaart in de stad Duisburg. Grondstoffen (ijzererts, kool) voor de staalproductie en ijzer en staal hebben een aandeel van 70%. In 2018 bedroeg het goederenvervoer in de binnenvaart 48,1 miljoen ton en in het eerste kwartaal van 2019 was dat 12,4 miljoen ton, net als het eerste kwartaal een jaar eerder.

 

AFBEELDING 1: GOEDERENVERVOER IN DE BINNENVAART IN DE HAVENS VAN DUISBURG (JANUARI TOT MEI) IN MILJOEN TON

Bron: Analyse van de CCR op basis van Destatis

  • De haven van Hamburg is niet alleen de grootste Duitse zeehaven maar ook de op één na grootste Duitse binnenhaven. In 2018 was het goederenvervoer hier goed voor 10 miljoen ton (Bron: Destatis) en in het eerste kwartaal van 2019 was dit 2,5 miljoen ton (ten opzichte van 2,3 miljoen ton in het eerste kwartaal van 2018). Het leeuwendeel van het goederenvervoer in de haven van Hamburg wordt ingenomen door de tankvaart, terwijl het containervervoer in het achterland van de Elbe, vergeleken met de Rijn, tot nu toe een relatief kleine rol speelt.

 

AFBEELDING 2: GOEDERENVERVOER DOOR DE BINNENVAART IN DE HAVEN VAN HAMBURG (JANUARI TOT MEI) IN MILJOEN TON

Bron: Analyse van de CCR op basis van Destatis

• In het eerste en tweede kwartaal van 2019 normaliseerden zich de waterstanden, zodat de binnenvaartschepen weer sterker beladen konden worden. Dit bleef niet zonder gevolgen voor de vrachtprijzen: de vrachtprijzen liepen terug. Dit was met name goed zichtbaar op de spotmarkten voor het vervoer vanuit het ARA-gebied naar bestemmingen langs de Rijn in het achterland (Duitsland, Frankrijk en Zwitserland).
• Als gevolg van de dalende vervoersprijzen in KW1 2019 blijkt uit de officiële statistieken dat voor het binnenvaartvrachtvervoer in Nederland en Duitsland in beide landen het omzetcijfer daalde. In het tweede kwartaal van 2019 liep het omzetcijfer in Duitsland verder terug, terwijl het in Nederland weer steeg.

 

WATERSTANDEN EN BELADINGSGRAAD IN HET RIJNSTROOMGEBIED

 

 
 
 

AFBEELDING 1: MAXIMALE BELADINGSGRAAD VAN SCHEPEN MET EEN DIEPGANG VAN 3 METER AAN DE PEILSCHALEN LANGS DE RIJN (%)

Bron: CCR-berekening op basis van gegevens van het Duitse federale bureau voor hydrologie

 

  • In het begin van 2019 bereikten de waterstanden op de Rijn weer een normaal peil, waardoor binnenvaartschepen opnieuw een vrij hoge beladingsgraad haalden. Uit de twee peilschalen bij Kaub en Oestrich aan de Midden-Rijn bleek dat de vaaromstandigheden iets moeilijker waren dan bij Maxau aan de Bovenrijn en Duisburg aan de Benedenrijn.
  • Het feit dat de hogere waterstanden in KW1 2019 gevolgd werden door een toename van het goederenvervoer toont aan dat ook in dit geval de correlatie tussen de waterstanden en het vrachtvervoer over de Rijn bleef bestaan.

 

AFBEELDING 2: GOEDERENVERVOER OVER DE RIJN PER KWARTAAL EN BELADINGSGRAAD BIJ KAUB/RIJN

Bron: Destatis en CCR-berekening op basis van gegevens van het Duitse federale bureau voor hydrologie


 

WATERSTANDEN EN BELADINGSGRAAD VAN SCHEPEN IN HET DONAUBEKKEN

 

 
 
 

AFBEELDING 3: MAXIMALE BELADINGSGRAAD VAN SCHEPEN MET EEN DIEPGANG VAN DRIE METER BIJ DE PEILSCHALEN LANGS DE DONAU (IN %)

Bron: CCR-berekening op basis van hydrologische gegevens van het Duitse federale bureau voor hydrologie en de Federale overheid van Neder-Oostenrijk


 

  • Binnen het Donaubekken bleven de verschillen in de hydrologische omstandigheden tussen de Oostenrijkse en Duitse Donau in 2019 onveranderd. De vaaromstandigheden herstelden zich snel in Kienstock en Wildungsmauer, beide gelegen in Neder-Oostenrijk, maar bleven vrij onbestendig en minder gunstig op de Duitse Donau in Neder-Beieren.

 

AFBEELDING 4: GOEDERENVERVOER IN OOSTENRIJK EN BELADINGSGRAAD IN WILDUNGSMAUER, NEDER-OOSTENRIJK, PER KWARTAAL

Bron: Eurostat [iww_go_qnave] en CCR-berekening op basis van hydrologische gegevens van de federale overheid van Neder-Oostenrijk



 

VRACHTPRIJZEN IN HET RIJNSTROOMGEBIED

AFBEELDING 5: VRACHTPRIJSINDEX VAN HET CBS VOOR DE BINNENVAART IN NEDERLAND

Bron: CBS (Nederland)

 

  • Het CBS houdt regelmatig enquêtes onder tachtig Nederlandse binnenvaartbedrijven, namelijk acht keer per jaar. De omzet van een bedrijf bepaalt de invloed die het heeft op de prijsindex. Volgens deze index liepen de spotmarktprijzen voor droge bulk in de eerste helft van 2019 terug, hetgeen ongeveer gelijke tred hield met de normalisering van de waterstanden op de Rijn.
  • De vrachtprijzen voor vloeibare bulk van de CBS-index gelden voor het goederenvervoer over de Rijn, maar ook voor kortere trajecten binnen het ARA-gebied (Amsterdam-Rotterdam-Antwerpen) en andere locaties binnen Nederland. Het gaat om zowel spotmarktprijzen als (langetermijn-) contractprijzen en de levering van allerlei soorten vloeibare bulk (chemicaliën, diesel, stookolie, methanol, nafta, zonnebloemolie, enz.).
  • Een andere vrachtprijsindex is de PJK-index voor vloeibare bulk (PJK International / Insight Global is een marktonderzoeksbedrijf uit Breda, Nederland, gespecialiseerd in de tankvaart), een spotmarktindex gebaseerd op het vervoer van olieproducten uit het ARA-gebied over de Rijn naar bestemmingen in Duitsland, Frankrijk en Zwitserland. Aangezien het om spotmarktprijzen gaat en specifieke handel tussen het ARA-gebied en de Rijn is deze index nogal volatiel.
  • Binnen de PJK-index kelderden de vrachtprijzen sterk in december 2018 en begin 2019 en kwamen ze in de eerste helft van 2019 op een lager niveau te liggen. Net als bij de CBS-index voor vloeibare bulk zakte het prijsniveau niet volledig in.

 

AFBEELDING 6: VRACHTPRIJSINDEX VAN PJK VOOR HET VERVOER VAN VLOEIBARE LADING (GASOLIE) VANUIT HET ARA-GEBIED NAAR BESTEMMINGEN LANGS DE RIJN – VERGELEKEN MET DE BELADINGSGRAAD VAN VAARTUIGEN BIJ MAXAU/BOVENRIJN*

Bron: Berekening van de CCR op basis van PJK International
*De vrachtprijsindex werd berekend op basis van de prijs per ton vervoerde vloeibare lading. De indexwaarden tonen de prijs in een bepaalde maand in relatie tot de gemiddelde prijs in 2015.



 

  • Een gedetailleerde blik op de PJK-index (per bestemming langs de Rijn) laat zien dat de Zwitserse bestemming (Bazel) verreweg de grootste prijsstijging kende tijdens de laagwaterperiode aan het eind van 2018. In 2019 kelderde het vrachtprijsniveau voor leveringen naar Bazel echter sterk. Toen de waterstand weer op een normaal peil kwam te liggen, was de prijsdaling voor het goederenvervoer naar bestemmingen langs de Benedenrijn (Duisburg, Keulen) en in het Roergebied (Dortmund) relatief minder groot dan voor Bazel.

 

AFBEELDING 7: PJK-VRACHTPRIJSINDEX VOOR VLOEIBARE LADING (GASOLIE) VAN HET ARA-GEBIED NAAR BESTEMMINGEN LANGS DE RIJN – INDEXWAARDEN PER BESTEMMING

Bron: Berekening van de CCR op basis van PJK International

 

OMZETONTWIKKELING IN DE EUROPESE BINNENVAART PER LAND PER KWARTAAL

(De kwartaalgegevens over de omzet in de binnenvaart zijn vanwege statistische beperkingen momenteel slechts voor zeer weinig landen beschikbaar. EUROSTAT verstrekt gegevens voor de NACE-rubriek H50 (vervoer over water), die zowel de zeevaart als binnenvaart omvat. Met behulp van deze dataset kan alleen voor de landen met vrijwel geen zeevaart de omzet in de binnenvaart worden vastgesteld. Voor Frankrijk, Duitsland en Nederland worden de omzetgegevens op kwartaalbasis verstrekt door de nationale bureaus voor de statistiek (INSEE, Destatis, CBS)).

AFBEELDING 8: OMZETONTWIKKELING IN NEDERLAND EN DUITSLAND – VOORNAMELIJK VRACHTVERVOER* (2015=100)

Bron: CBS, Destatis
*Voor Nederland is uitgegaan van de totale omzet van de binnenvaart, aangezien het vrachtvervoer goed is voor een zeer hoog aandeel van 92%; voor Duitsland wordt alleen de omzetontwikkeling van het vrachtvervoer weergegeven.

 

  • Zowel in Nederland als Duitsland bereikte de omzet uit goederenvervoer in het vierde kwartaal van 2018 een piek. Dit was het gevolg van zeer hoge vrachtprijzen door de laagwaterperiode, vooral op de Rijn. Toen de prijzen in de eerste helft van 2019 daalden, kwam de omzet in Duitsland weer op een normaal niveau te liggen. In Nederland bleef de omzet hoog, omdat de vervoersvraag zich in Nederland gunstiger ontwikkelde dan in Duitsland.
  • De Oostenrijkse, Franse en Duitse passagiersvaart hadden zoals gebruikelijk een schommelende omzet als gevolg van de seizoenen. In het tweede kwartaal van 2019 lag de omzet van Franse passagiersvaartrederijen 8% hoger dan in het tweede kwartaal van 2018 en 16% hoger dan in het tweede kwartaal van 2017.
  • Voor de Duitse passagiersvaart was de omzet in het tweede kwartaal van 2019 1% lager dan in het jaar ervoor, maar 4% hoger dan in het tweede kwartaal van 2017. De omzet van Oostenrijkse rederijen, waarvan het leeuwendeel actief is in de passagiersvaart, lag in het tweede kwartaal van 2019 13% hoger dan het jaar ervoor en 6% hoger dan in het tweede kwartaal van 2017.

 

AFBEELDING 9: OMZETONTWIKKELING IN OOSTENRIJK, FRANKRIJK EN DUITSLAND – VOORNAMELIJK PASSAGIERSVAART*(2015=100)

Bron: Eurostat [sts_setu_q] voor Oostenrijk, Destatis voor Duitsland en INSEE voor Frankrijk
*Voor Oostenrijk, betreffen de omzetgegevens de totale binnenvaart, maar deze bestaat hoofdzakelijk uit passagiersvaart; voor Duitsland en Frankrijk betreffen de gegevens alleen de omzet van de passagiersvaart.