• Volgens cijfers van Eurostat waren er in 2020 5486 binnenvaartondernemingen in het goederenvervoer actief in Europa (EU-27 plus Bosnië-Herzegovina, Servië en Zwitserland). Ongeveer 88% hiervan (4809 ondernemingen) staat geregistreerd in Rijnoeverstaten. In 2020 lag het aantal werkzame personen in het goederenvervoer bij 22.417. De Rijnoeverstaten waren goed voor 75%, Donaulanden voor 17% en ondernemingen buiten het Rijn- en Donaustroomgebied voor 8%.
• In 2021 werden in de passagiersvaart in Europa (EU-27 plus Bosnië-Herzegovina, Servië en Zwitserland) 4406 binnenvaartondernemingen geteld. De geografische verdeling laat zien dat 42% hiervan geregistreerd staat in Rijnoeverstaten. Zuid-Europa is goed voor 26%, Oost-Europa voor 17% en Scandinavië voor 11%. Het totale aantal personen dat werkzaam is in binnenvaartondernemingen in de passagiersvaart in Europa kwam in 2022 neer op 19.908.
• In 2022 werd voor de binnenvaartondernemingen in het goederenvervoer in de EU-27 (plus Zwitserland en Servië) een omzet van ongeveer 7,5 miljard euro geregistreerd, wat overeenkomt met een stijging van 25% vergeleken met 2021. Wat binnenvaartondernemingen in de passagiersvaart betreft, bedroeg de omzet in 2022 ongeveer 2,8 miljard euro, een stijging van 72% vergeleken met 2021.
Het merendeel van de gegevens in dit hoofdstuk is beschikbaar tot 2022.55
- Volgens cijfers van Eurostat waren er in 2020 5486 binnenvaartondernemingen in het goederenvervoer actief in Europa (EU-27 plus Bosnië-Herzegovina, Servië en Zwitserland).56 Ongeveer 88% hiervan (4.809 ondernemingen) staat geregistreerd in Rijnoeverstaten.57 Alleen al in Nederland zijn dat 3279 binnenvaartondernemingen in het goederenvervoer, oftewel 60% van het totale aantal in Europa en 68% van het totale aantal in de Rijnoeverstaten.
- Het aantal ondernemingen in Donaulanden is relatief klein (201, wat overeenkomt met een aandeel van 4%), vergeleken met het aandeel van de Donau in de totale vervoersprestatie op de binnenwateren van de EU-27 (18%). Er moet op gewezen worden dat de bedrijven in het Donaustroomgebied gemiddeld een veel groter aantal werknemers hebben dan de bedrijven in het Rijnstroomgebied. Oost-Europese landen (met inbegrip van de Donaulanden) zijn samen goed voor 9% van alle binnenvaartondernemingen in het goederenvervoer in de EU-27, terwijl Zuid-Europese en Scandinavische landen elk 2% voor hun rekening nemen.
- Het aantal werkzame personen in het goederenvervoer bestaat uit zelfstandigen, meehelpende gezinsleden en werknemers. In 2020 lag dit aantal in totaal bij 22.417.58 De Rijnoeverstaten waren goed voor 75%, Donaulanden voor 17% en ondernemingen buiten het Rijn- en Donaustroomgebied voor 8%.
- In dit verband wordt onderstreept dat de cijfers van nationale werkgelegenheidsinstanties of andere nationale instanties soms sterk afwijken van die van Eurostat, omdat de statistische arbeidsmarktconcepten die het vertrekpunt vormen van elkaar verschillen. Voor vergelijkingen tussen landen geniet Eurostat de voorkeur als bron, aangezien deze gegevens geharmoniseerd zijn voor alle landen en dus vergelijkbaar zijn.
- In 2021 werden in de passagiersvaart in Europa (EU-27 plus Bosnië-Herzegovina, Servië en Zwitserland) 4.406 binnenvaartondernemingen geteld.59 De geografische verdeling laat zien dat 42% hiervan geregistreerd staat in Rijnoeverstaten. Zuid-Europa is goed voor 26%, Oost-Europa voor 17% en Scandinavië voor 11%. De verschillende Donaulanden worden hier beschouwd als een deel van Oost-Europa. Als ze apart zouden worden geteld, zouden ze 12% vertegenwoordigen.
- Het totale aantal personen dat werkzaam is in binnenvaartondernemingen in de passagiersvaart in Europa kwam in 2022 neer op 19.908, oftewel +8% meer dan het jaar ervoor. De verklaring voor deze stijging is het herstel na de coronapandemie, die immers tot gevolg had dat het vervoer van passagiers sterk kelderde en daarom ook de werkgelegenheid in deze sector op de tocht zette.
- Ongeveer 74% van alle werkzame personen in de passagiersvaart in de EU werkt in de Rijnoeverstaten. Het aandeel voor de Donaulanden bedraagt 12%.
- In 2022 werd voor de binnenvaartondernemingen in het goederenvervoer in de EU-27 (plus Zwitserland en Servië) een omzet van ongeveer 7,5 miljard euro geregistreerd, wat neerkomt op een stijging van 25% vergeleken met 2021 (6,0 miljard in 2021). De Rijnoeverstaten60 waren samen goed voor ongeveer 6,9 miljard euro (dit komt overeen met 92% van de omzet in de EU-27, plus Zwitserland en Servië), oftewel een stijging van 18% ten opzichte van 2021.
- De omzet die in 2022 in Donaulanden door binnenvaartondernemingen in het goederenvervoer werd behaald, bedroeg 570 miljoen euro, wat neerkomt op een stijging van 51% in vergelijking met 2021.
- In de Europese regio’s buiten het Rijn- en Donaustroomgebied zijn Italië (59 miljoen euro), Zweden (52 miljoen euro), Polen (52 miljoen euro) en Tsjechië (36 miljoen euro) de landen met het hoogste omzetcijfer (alle waarden hebben betrekking op 2022).
- Wat binnenvaartondernemingen in de passagiersvaart betreft, bedroeg de omzet in de EU (plus Zwitserland en Servië) in 2022 ongeveer 2,8 miljard euro, hetgeen neerkomt op een stijging van 72% vergeleken met 2021 (1,6 miljard in 2021).
- De Rijnoeverstaten waren samen goed voor ongeveer 2,3 miljard euro, oftewel een stijging van 58% ten opzichte van 2021 en een aandeel van 83% in de totale omzet in de passagiersvaart in Europa.
- Voor de volgende omzetcijfers wordt er de nadruk op gelegd dat zij betrekking hebben op alle marktsegmenten in de passagiersvaart (dagtochten, riviercruises en veerponten). Voor sommige landen zijn de omzetcijfers vrijwel geheel terug te voeren op de riviercruises of activiteiten van dagtochtschepen.
- Voor de Donaustaten ligt het totaal bij ongeveer 168 miljoen euro, oftewel een stijging van 77% ten opzichte van 2021.
- Volgens de nu beschikbare gegevens61 liggen de omzetcijfers voor ondernemingen in de Donaulanden ver onder die van de ondernemingen in de Rijnoeverstaten. Dit kan worden verklaard door het lagere loonniveau in de Donaulanden. Lagere lonen en dus lagere personeelskosten betekenen lagere totale bedrijfskosten, met name in het segment passagiersvervoer, dat zeer arbeidsintensief is. Lagere totale bedrijfskosten impliceren dan weer lagere prijsniveaus en dus ook lagere omzetcijfers.
- In dit verband mag ook niet worden vergeten dat het passagiersvervoer over de Donau, met name riviercruises, overwegend in handen is van ondernemingen uit het Rijnstroomgebied.
- Twee landen in Europa buiten het Rijn- en Donaustroomgebied met een aanzienlijk omzetniveau in de passagiersvaart zijn Italië (402 miljoen euro in 2022) en Zweden (199 miljoen euro in 2022). Voor Italië geldt dat de omzet bijna volledig wordt gegenereerd door dagtochtschepen. Beide landen zagen in 2022 hun omzet aanzienlijk stijgen dankzij het herstel van de activiteiten na de Covid-pandemie.
- In de binnenvaart hangt de hoogte van de arbeidskosten per eenheid product per tewerkgestelde persoon af van de regio in Europa. In Zwitserland en Noorwegen zijn de arbeidskosten in de passagiersvaart het hoogst. Voor het goederenvervoer zijn de hoogste cijfers te vinden in Finland en Oostenrijk. In het algemeen zijn de arbeidskosten per eenheid product per tewerkgestelde persoon relatief hoog in Noord- en West-Europa en relatief laag in Oost-Europa.
AFBEELDINGEN 1 EN 2: ONTWIKKELING VAN HET AANTAL ONDERNEMINGEN EN DE WERKGELEGENHEID IN HET GOEDEREN- EN PASSAGIERSVERVOER IN DE BINNENVAARTSECTOR IN EUROPA *
Bronnen: Eurostat [sbs_na_1a_se_r2] tot 2020 en [sbs_sc_ovw] vanaf 2021
* De gegevens voor het goederenvervoer voor 2021 en 2022 zijn een raming.
ONDERNEMINGEN EN WERKGELEGENHEID IN HET GOEDERENVERVOER
AFBEELDING 3: AANTAL BINNENVAARTONDERNEMINGEN IN HET GOEDERENVERVOER IN EUROPA IN 2022 *
Bron: Eurostat [sbs_na_1a_se_r2] en [sbs_sc_ovw]
* De gegevens voor België en Servië hebben betrekking op 2020.
AFBEELDING 4: AANTAL WERKZAME PERSONEN IN HET GOEDERENVERVOER IN DE BINNENVAART IN EUROPA IN 2022 *
Bron: Eurostat [sbs_na_1a_se_r2] en [sbs_sc_ovw]
* De gegevens voor België en Servië hebben betrekking op 2020.
ONDERNEMINGEN EN WERKGELEGENHEID IN DE PASSAGIERSVAART
AFBEELDING 5: AANTAL BINNENVAARTONDERNEMINGEN IN HET PASSAGIERSVERVOER IN EUROPA IN 2022
bron: Eurostat [sbs_sc_ovw]
AFBEELDING 6: AANTAL WERKZAME PERSONEN IN DE PASSAGIERSVAART IN EUROPA IN 2022 *
Bron: Eurostat [sbs_sc_ovw]
* De gegevens voor Malta hebben betrekking op 2021.
OMZET
OMZET IN HET GOEDERENVERVOER IN DE BINNENVAART
AFBEELDING 7: JAARLIJKSE OMZET IN HET GOEDERENVERVOER IN DE BINNENVAART IN RIJN- EN DONAULANDEN (IN MILJOEN EURO) *
Bronnen: Eurostat [sbs_na_1a_se_r2], [sbs_sc_ovw], Centraal Bureau voor de Statistiek voor gegevens van vóór 2021, Eidgenössische Steuerverwaltung (Zwitserse Federale Belastingdienst, FTA) voor gegevens van vóór 2021, schatting van de CCR op basis van gegevens van Eurostat voor Frankrijk voor 2019.
Voor Zwitserland en Nederland geldt dat er vanaf 2021 een structurele breuk in de gegevens is opgetreden. Dit hangt samen met het feit dat vanaf 2021 Eurostat-cijfers worden gebruikt die afkomstig zijn uit een nieuwe databank [sbs_sc_ovw]. In de voormalige Eurostat-databank [sbs_na_1a_se_r2] ontbraken omzetgegevens voor deze twee landen, waardoor voor de jaren vóór 2021 nationale databanken van het CBS en de FTA werden gebruikt. Daarom kunnen voor deze twee landen de gegevens die beschikbaar zijn tot 2020 niet worden vergeleken met gegevens vanaf 2021.
* De waarde voor Nederlandse bedrijven tot 2020 is een schatting op basis van netto-omzetcijfers voor de gehele binnenvaartsector in Nederland. Daarom schat het CBS dat 92% van de totale omzet voor rekening komt van het goederenvervoer. De cijfers voor Zwitserland voor gegevens tot 2020 werden omgerekend in euro tegen het jaargemiddelde van de wisselkoers.
TABEL 1: OMZET IN HET GOEDERENVERVOER IN DE RIJNOEVERSTATEN (IN MILJOEN EURO)
| 2021 | 2022 | |
|---|---|---|
| Nederlandse bedrijven | 3.202 | 4.017 |
| Duitse bedrijven | 1.910 | 2.019 |
| Franse bedrijven | 364 | 406 |
| Belgische bedrijven | 222 | 259 |
| Zwitserse bedrijven | 174 | 220 |
| Rijnoeverstaten * | 5.872 | 6.921 |
Bron: Eurostat [sbs_sc_ovw]
* De cijfers voor België zijn een raming.
TABEL 2: OMZET IN HET GOEDERENVERVOER IN DE DONAULANDEN (IN MILJOEN EURO)
| 2021 | 2022 | |
|---|---|---|
| Servische bedrijven | 109 | 109 |
| Roemeense bedrijven | 118 | 238 |
| Hongaarse bedrijven | 50 | 69 |
| Slowaakse bedrijven | 37 | 49 |
| Bulgaarse bedrijven | 33 | 60 |
| Oostenrijkse bedrijven | 27 | 43 |
| Kroatische bedrijven | 2 | 2 |
| Donaulanden * | 376 | 570 |
Bron: Eurostat [sbs_sc_ovw]
* De cijfers voor Servië zijn een raming.
OMZET IN DE PASSAGIERSVAART
AFBEELDING 8: JAARLIJKSE OMZET IN DE PASSAGIERSVAART IN DE BELANGRIJKSTE LANDEN (IN MILJOEN EURO) *
Bronnen: Eurostat [sbs_na_1a_se_r2] tot 2020, [sbs_sc_ovw] vanaf 2021, Centraal Bureau voor de Statistiek voor gegevens van vóór 2021, Eidgenössische Steuerverwaltung (Zwitserse Federale Belastingdienst, FTA) voor gegevens van vóór 2021 en schatting van de CCR op basis van gegevens van Eurostat alleen voor Frankrijk voor 2019.
Voor Zwitserland en Nederland geldt dat er vanaf 2021 een structurele breuk in de gegevens is opgetreden. Dit hangt samen met het feit dat vanaf 2021 Eurostat-cijfers worden gebruikt die afkomstig zijn uit een nieuwe databank [sbs_sc_ovw]. In de voormalige Eurostat-databank [sbs_na_1a_se_r2] ontbraken omzetgegevens voor deze twee landen, waardoor voor de jaren vóór 2021 nationale databanken van CBS en FTA werden gebruikt. Daarom kunnen voor deze twee landen de gegevens die beschikbaar zijn tot 2020 niet worden vergeleken met gegevens vanaf 2021.
* De waarde voor Nederlandse bedrijven tot 2020 is een schatting op basis van netto-omzetcijfers voor de gehele binnenvaartsector in Nederland. Zo schat het CBS dat 8% van de totale omzet wordt behaald in de passagiersvaart. De cijfers voor Zwitserland tot 2020 werden omgerekend in euro tegen het jaargemiddelde van de wisselkoers. Voor een groot aantal landen zijn er geen gegevens tot 2020 beschikbaar.
TABEL 3: OMZET IN DE PASSAGIERSVAART IN DE RIJNOEVERSTATEN (IN MILJOEN EURO)
| 2021 | 2022 | |
|---|---|---|
| Nederlandse bedrijven | 437 | 773 |
| Zwitserse bedrijven | 507 | 623 |
| Duitse bedrijven | 315 | 518 |
| Franse bedrijven | 204 | 387 |
| Belgische bedrijven | 11 | 24 |
| Rijnoeverstaten * | 1.474 | 2.325 |
Bron: Eurostat [sbs_sc_ovw]
* Het cijfer voor België voor 2021 is geraamd.
TABEL 4: OMZET IN DE PASSAGIERSVAART IN DE DONAULANDEN (IN MILJOEN EURO)
| 2021 | 2022 | |
|---|---|---|
| Oostenrijkse bedrijven | 56 | 104 |
| Hongaarse bedrijven | 26 | 31 |
| Roemeense bedrijven | 11 | 20 |
| Slowaakse bedrijven | Niet beschikbaar | 11 |
| Servische bedrijven | 2 | Niet beschikbaar |
| Kroatische bedrijven | Niet beschikbaar | 2 |
| Donaulanden * | 95 | 168 |
Bron: Eurostat [sbs_sc_ovw]
* Zonder ontbrekende cijfers
ARBEIDSKOSTEN PER EENHEID PRODUCT PER TEWERKGESTELDE PERSOON
AFBEELDING 9: ARBEIDSKOSTEN PER EENHEID PRODUCT PER TEWERKGESTELDE PERSOON IN DE PASSAGIERSVAART PER LAND IN 2021 (IN 1.000 EURO)
Bron: Eurostat [sbs_sc_ovw]
AFBEELDING 10: ARBEIDSKOSTEN PER EENHEID PRODUCT PER TEWERKGESTELDE PERSOON IN HET GOEDERENVERVOER PER LAND IN 2021 (IN 1.000 EURO)
Bron: Eurostat [sbs_sc_ovw]