• In 2023 daalde de staalproductie sterk, maar steeg het vervoer van ijzererts licht, zowel in de Rijnoever- en Donaulanden. Verwacht wordt dat de staalproductie weer zal aantrekken, maar wellicht nog niet het niveau van vóór de pandemie zal bereiken. Hoewel de prijzen van de meeste, belangrijke landbouwproducten wereldwijd daalden, bleef de productie in Europa qua omvang vrijwel hetzelfde. De chemiesector heeft nog steeds te lijden onder de economische en geopolitieke onzekerheid, maar de eerste tekenen van herstel vanaf 2025 zijn zichtbaar, hoewel onzeker.
• De afgelopen zes jaar waren zwaar voor het containervervoer in Europa als gevolg van de pandemie, de oorlog in Oekraïne, de laagwaterperiodes in 2018 en 2022 en meer recentelijk de stagnatie van de wereldwijde handel. Herstel zou evenwel in het verschiet kunnen liggen, aangezien de cijfers van begin 2024 erop wijzen dat er een einde is gekomen aan de langdurige daling en dat de groei zal terugkeren, zij het wellicht langzaam.
• De langetermijnprognoses gaan ervan uit dat de productie in bijna alle belangrijke marktsegmenten in de Rijnoever- en Donaulanden op een gelijk niveau zal blijven of langzaam zal stijgen. De meest opvallende uitzondering is steenkool, waarvoor de vraag waarschijnlijk zal blijven afnemen, omdat de Europese landen ernaar streven op hernieuwbare energiebronnen over te stappen.
- De huidige structuur van de binnenvaart is nauw verstrengeld met traditionele marktsegmenten. Voorbeelden daarvoor zijn de staalnijverheid, landbouw, chemie en voedingssegmenten.
- Op de gehele Rijn had ongeveer 17% van het volledige vrachtvervoer iets te maken met de staalnijverheid (ijzerertsen, schroot, stookkolen, metalen en metalen producten). Op de Donau is dat aandeel nog groter. Voor de Midden-Donau ligt dit aandeel zelfs bij 40%.
- Zoals te verwachten volgt het vervoer van ijzererts over de Rijn dezelfde neerwaartse trend als de staalproductie, zij het met een klein verschil ten opzichte van 2023 omdat in dat jaar de ijzerertsvoorraden werden aangevuld. De staalproductie liep in de Rijnoeverstaten in 2023 met 9,4% terug in vergelijking met 2022, terwijl het vervoer van ijzererts over de gehele Rijn met +2,5% toenam.
- De staalproductie in de Donaulanden62 lag in 2023 bij 16,4 miljoen ton, hetgeen neerkomt op een daling van -8,2% ten opzichte van 2022.
- Eurofer geeft aan dat er in 2023 nog steeds hardnekkige negatieve factoren waren, zoals het conflict in Oekraïne of stijgende energieprijzen en productiekosten, die hebben geleid tot een krimp in de vraag naar staal (-9%). Voor 2024 wordt een verbetering verwacht, maar de volumes zullen naar verwachting nog steeds onder het niveau van vóór de pandemie liggen.
- Ondanks deze aanhoudende negatieve factoren is de productie van de staal verbruikende sectoren in 2023 blijven groeien (+1,1%). Desondanks verwacht men dat de output van de staal verbruikende sectoren in 2024 zal afnemen (-1%), voornamelijk als gevolg van de tweede recessie op rij in de bouwsector, om daarna weer aan te trekken in 2025 (+2%).
- Wat betreft de ontwikkelingen die in 2023 zijn waargenomen en in 2024-2025 worden verwacht als het gaat om belangrijke staal verbruikende sectoren, kan op het volgende worden gewezen:
– De bouwsector kende een negatieve trend in 2023 (-1%) als gevolg van meerdere factoren. Dit zou ook in 2024 zijn weerslag moeten hebben op de sector, met een verwachte sterkere daling (-1,9%). In 2025 kan er op een herstel worden gerekend (+2,7%).
– De productie van de automobielsector bleef in 2023 onder het niveau van vóór de pandemie als gevolg van de toenemende spanningen op handelsgebied en een verslechtering van de situatie in de verwerkende industrietakken. Sinds het tweede kwartaal van 2022 is de productie echter verder gestegen, wat te danken is aan het feit dat de consument weer meer vertrouwen heeft. De vraag naar personenauto’s in de EU is in 2023 gestaag toegenomen, gesteund door de dalende energieprijzen. Verwacht wordt dat echter de productie in de sector in 2024 een lichte krimp zal vertonen (-0,4%) en in 2025 een bescheiden groei (+0,8%).63 - De World Steel Association wijst erop dat de wereldeconomie veerkrachtig blijft, ondanks dat er sprake is van aanhoudende economische tegenwind, zoals geopolitieke onzekerheden, hoge inflatie en hoge kosten. Verwacht wordt echter dat deze factoren de groei van de wereldwijde vraag naar staal in de nabije toekomst negatief zullen beïnvloeden. De vraag zal waarschijnlijk zwak blijven en de volatiliteit op de markt zal vermoedelijk hoog blijven.
- De EU blijft de regio die met de grootste uitdagingen geconfronteerd is, uitdagingen waardoor de vraag naar staal in deze regio al in 2023 sterk is gedaald. De World Steel Association ziet echter aanwijzingen voor een opleving van de vraag (+1,7%) in 2024 en een beduidend sterker herstel in 2025 (+5,3%).64
- Landbouwproducten en levensmiddelen zijn goed voor een aandeel van 10% in de Rijnvaart en voor ongeveer 23% in de binnenvaart over de Donau. Meer in het algemeen hangt het vervoer van landbouwproducten door de binnenvaart in een bepaald jaar voor een deel af van de oogstresultaten in het jaar ervoor, mede omdat er voorraden van oogstproducten worden aangelegd.
- De oorlog leidde ertoe dat de uitvoer van graan vanuit Oekraïne en Rusland zeer problematisch werd, vooral omdat de Oekraïense havens aan de Zwarte Zee gesloten werden en vanwege de sancties die aan Rusland werden opgelegd. De stijging van de prijzen voor landbouwproducten die daarop volgde, hield aan tot eind juli 2022. In augustus 2022 gingen de havens aan de Zwarte Zee weer open. De aanvoertekorten verdwenen en de prijzen zakten terug naar hun niveau van voor de crisis. De prijzen voor maïs en gerst bleven tot eind 2022 hangen op dit prijsniveau van voor de crisis, terwijl de prijzen voor tarwe bleven dalen.65 Tussen april 2023 en april 2024 volgden de prijzen voor gerst, maïs en zachte tarwe een neerwaartse
trend.66 - Tarwe
Voor zachte tarwe67 wordt wereldwijd een toename waargenomen, evenals in de EU-27 en Frankrijk.
De situatie is heel anders voor harde tarwe.68 In het oogstseizoen 2023/24 bereikten de wereldwijde oogstvolumes van harde tarwe het laagste niveau sinds 2001/2002. Voor de belangrijkste exportlanden konden kleinere oogstvolumes worden vastgesteld. Ook in de Europese Unie ligt het oogstvolume van harde tarwe onder het gemiddelde over een periode van vijf jaar. - Gerst
Volgens de prognoses zal de wereldwijde productie in het oogstseizoen 2023/24 teruglopen tot 146 miljoen ton. Ook de gerstproductie in de EU-27 is lager dan het gemiddelde over vijf jaar. In Frankrijk is er echter een stijging te zien. - Maïs
Voor het seizoen 2023/24 verwacht men dat de oogstresultaten wereldwijd met +6,1% zullen toenemen. In de EU-27 en met name in Frankrijk valt de oogstproductie kleiner uit dan in het seizoen 2022/23. - Net als in 2022 bleef de Europese chemiesector in 2023 de gevolgen ondervinden van de oorlog in Oekraïne, in het bijzonder hogere energie- en grondstofkosten, de recessie in Europa en de inflatie – hoewel de inflatie afneemt – die de chemische waardeketen in zijn geheel onder druk zet. Ten slotte hebben verschillende chemische bedrijven hun verwachtingen naar beneden bijgesteld, terwijl velen in de chemische industrie hadden gerekend op een bescheiden opleving van de productie in 2023. Dit was een wereldwijd fenomeen dat zich niet alleen in de EU voordeed. De wereldwijde chemieproductie groeide in 2023 met +2,3%, een resultaat dat vooral toe te schrijven is aan Rusland, China en India, terwijl de doorgaans sterke Amerikaanse chemiesector bijvoorbeeld slechts met +1% groeide.69
- In het vervoer over de gehele Rijn zijn chemicaliën goed voor een aandeel van ongeveer 17%. Voor de Donau is dit aandeel 11%. De vervoersprestatie voor chemicaliën in de Rijnoeverstaten is de afgelopen vijf jaar min of meer op hetzelfde peil gebleven, maar laat een significante daling zien in 2018 (als gevolg van het laagwater) en in 2022 (als het gevolg van de oorlog in Oekraïne en de lage waterstanden).
- In de Rijnoeverstaten kwam de chemische productie in 2019 en 2020 zwaar onder druk te staan door de coronapandemie, om zich vervolgens in 2021 licht te herstellen. In 2022 werd de invasie van Oekraïne echter gevolgd door grote prijsstijgingen voor petrochemische grondstoffen, waardoor de chemische productie in 2022 sterk daalde. Ook in 2023 hield die trend aan. De chemische sector verwerkt immers zeer veel grondstoffen en is daarnaast ook nog eens de grootste energieverbruiker in Europa, die zwaar te lijden heeft onder de gevolgen van de oorlog.
In de Donaulanden zette de dalende trend die in 2022 bij de chemische productie al zijn intrede deed, zich in 2023 voort.
Voor beide rivieren liep de trend in de vervoersvraag vrijwel gelijk op met die voor de productie. - Gezien het feit dat 88% van alle chemische producten in de EU geproduceerd wordt in slechts acht landen, waarvan er vier een Rijnoeverstaat zijn (Duitsland, de grootste producent, gevolgd door Frankrijk, Nederland en België), zijn de ontwikkelingen in de chemische sector in de Rijnoeverstaten sterk bepalend voor de chemische sector in de EU. Alles bij elkaar genomen is de chemische productie in 2023 in de EU met 8% gedaald vergeleken met 2022, wat neerkomt op een nog sterkere daling dan in 2022 ten opzichte van 2021 (-6,2%).70
- Een nauwkeurige prognose is moeilijk omdat de oorlog in Oekraïne nog steeds voortduurt, wat voor veel onzekerheid zorgt wat de prijs en beschikbaarheid van energie (voornamelijk gas) en grondstoffen betreft. Bovendien zijn de activiteiten die de chemiesector vooral draaiende houden, zoals de automobielindustrie en de bouwsector, sinds respectievelijk oktober 2023 en mei 2023 licht gestegen of gelijk gebleven. Ondanks deze uiteenlopende vooruitzichten begon het vertrouwen in de chemiesector in februari 2024 weer toe te nemen, nu de handelsbalans zich geleidelijk herstelt en er een einde lijkt te komen aan het afbouwen van voorraden.71 Er is echter nog steeds weinig vertrouwen en het ligt duidelijk onder het niveau van voor de oorlog in Oekraïne: 45% van de bedrijven verwacht op zijn vroegst in 2025 enige verbetering en 15% daarvan is niet winstgevend.72 De energieprijzen blijven hoog; de gasprijzen in Europa zijn gestabiliseerd op 50% boven het niveau van voor de oorlog, ondanks een daling die in augustus 2022 begon en een jaar aanhield. De Amerikaanse en Chinese concurrentie is sterk, aangezien de energieprijzen daar veel lager zijn (in de VS liggen deze 3,9 keer lager dan in Europa,73) wat herstel nog eens extra in de weg staat. Bovendien wordt voor de Amerikaanse chemische industrie een opleving van de chemische productie verwacht, die in 2025 en 2026 nog sterker zou moeten groeien, omdat sommige materialen en chemicaliën nodig zijn om de energietransitie te ondersteunen, uiteenlopend van materialen voor batterijen en koelmiddelen tot oplosmiddelen en smeermiddelen.74
- Het containervervoer in de binnenvaart volgt al enkele jaren een dalende trend. In 2018 en 2022 waren er twee lange laagwaterperiodes waardoor er minder containers over de Rijn vervoerd konden worden en er een zekere omgekeerde modal shift in het containervervoer plaatsvond. Bovendien had de invasie van Oekraïne door Rusland in 2022 een aanzienlijke impact op de handel, hetzij direct – door Oekraïne in zijn handelsmogelijkheden te belemmeren – hetzij indirect – door een reeks verschuivingen van de geopolitieke situatie te veroorzaken, die de handel verzwakte tussen landen die de kant van Rusland kozen en landen die tegen Rusland waren.75 Tot slot is in de nasleep van de pandemie de consumptie van goederen afgenomen, terwijl de consumptie van diensten is toegenomen, wat ook heeft bijgedragen aan een negatieve impact op het containervervoer.
- Ondanks deze moeilijke omstandigheden ligt er mogelijk een herstel in het verschiet, aangezien het containervervoer in de havens in de Northern Range76 een aanzienlijke stijging van de containeroverslag liet zien: +3 procentpunten in februari en +11,2 procentpunten in maart 202477 (vergeleken met respectievelijk januari en februari 2024). Deze cijfers wijzen erop dat er een einde is gekomen aan de langdurige daling van de containeroverslag die in november 2023 in deze Europese zeehavens intrad na de eerste aanvallen van Houthi-rebellen op vrachtschepen in de Rode Zee. Bovendien zal de groei van het zeevervoer naar verwachting gelijke tred houden met de handel en zich vanaf 2024 op korte termijn op rond +3% per jaar stabiliseren. Deze groei voor containervervoer blijft echter laag in vergelijking met het gemiddelde van +4,9%78 van vóór de pandemie en dit lage cijfer zou, wat Europa betreft, ook deels te wijten kunnen zijn aan de aanvoer via schepen die de Rode Zee mijden en aan het beperkte economische herstel in de eurozone.
- De vooruitzichten voor het containervervoer in de binnenvaart geven dus een gemengd beeld te zien, aangezien de geopolitieke spanningen aanhouden en Europa nog steeds herstellende is van een moeilijk macro-economische context. Hoewel een herstel op korte termijn mogelijk lijkt, moeten de verwachtingen worden getemperd, omdat de groei naar verwachting lager zal uitvallen dan eerder voorspeld en er nog steeds onzekerheid heerst.
- In 2023 is de bouw van nieuwe schepen voor riviercruises in Europa op een vrij laag peil gebleven en is de actieve vloot gekrompen van 410 in 2022 tot 408 in 2023. De orderportefeuilles vullen zich echter met een toenemend aantal cruiseschepen, die volgens de planning in 2024 en 2025 in de vaart zullen worden gebracht; dit kan het begin zijn van een omkering van de neerwaartse trend in de bouw van nieuwe riviercruiseschepen die sinds 2019 kon worden vastgesteld.
Op Europees niveau verwacht men dat het komende seizoen positief zal uitpakken omdat voor het seizoen 2024 een groter aantal riviercruises op stapel staat. Daar komt nog bij dat door een groter aantal passagiers voor het seizoen 2024 ook een grotere omzet wordt verwacht.79 - Wat de vooruitzichten voor 2024 in Frankrijk betreft, is de branche voor de riviercruises aan de ene kant optimistisch als het gaat om de vraag hoe zij de ontwikkeling van hun activiteiten inschatten, maar aan de andere kant maakt de helft van de operators zich zorgen over een geringer aantal reserveringen tijdens de Olympische Spelen, een verslechtering van de marges vanwege hogere operationele kosten en een tekort aan personeel. Deze minpunten staan de investeringen blijkbaar niet zozeer in de weg, want 78% van de managers die deelnamen aan de enquête hebben te kennen gegeven dat zij van plan zijn om te investeren in de modernisering of vervanging van de installaties en uitrustingen aan boord van de schepen.80
- De vraag naar vervoer in de binnenvaart is gebaseerd op de ontwikkeling van nauw verstrengelde economische sectoren en bedrijfstakken zoals de bouw en de energiesector, de staalnijverheid, de petrochemische en chemische industrie, enz. Om de lange termijn ontwikkeling van de vraag naar vervoer per goederensegment te analyseren, is het daarom zeer belangrijk om te kijken naar de lange termijn trends voor de productie van de respectievelijke goederen.
- De onderstaande prognoses zijn opgesteld op basis van gegevens van Oxford Economics van januari 2024. Deze prognoses houden dus geen rekening met gebeurtenissen die na deze datum hebben plaatsgevonden.
- Voor de Donau zijn de belangrijkste goederensegmenten met de grootste aandelen landbouwproducten, levensmiddelen en ijzerertsen. Omdat er veel gegevens ontbreken, is het niet mogelijk om voor de Donau de exacte aandelen per goederensegment weer te geven.
- Er is sprake van een sterke correlatie tussen de oogstresultaten en het binnenvaartvervoer van landbouwproducten. In Duitsland bijvoorbeeld namen beide variabelen tussen 2008 en 2014 toe, waarna er een daling intrad en in 2019 de cijfers enigszins stabiel zijn gebleven. Dezelfde soort correlatie werd vastgesteld in Frankrijk tussen 2014 en 2019.
- Hoewel volgens de grote verladers die zijn bevraagd in het kader van een studie van Royal HaskoningDHV, de binnenvaart de voorkeur heeft als het gaat om het vervoer van landbouwproducten en veevoeder over een lange afstand, is de kans groot dat in het decennium vanaf 2020 minder gebruik zal worden gemaakt van de binnenvaart. De periode 2020-2030 wordt voor de landbouw gezien als een transitieperiode, met een tendens naar een kleinschaligere productie op een meer lokaal niveau. Deze tendens, in combinatie met een afname van het aantal kleine schepen (die het meest worden gebruikt voor het vervoer van graan), zou een negatief effect kunnen hebben op de hoeveelheden landbouwproducten die over de binnenwateren worden getransporteerd.
- Langetermijnprognoses gaan ervan uit dat de productie van landbouwproducten in Duitsland zal dalen, maar in Frankrijk, België, Nederland en Zwitserland zal stijgen. Verwacht wordt dat de reële bruto productie in deze sector in Duitsland tussen 2023 en 2050 met -10% zal dalen. Voor Frankrijk wordt een groei van +11% verwacht, voor Nederland +28%, voor België +7% en voor Zwitserland +8%.
- De output van de sector zal tussen 2023 en 2050 naar verwachting met -24% dalen in Bulgarije en met -15% in Kroatië. Er wordt echter verwacht dat de productie in Oostenrijk (+38%), Slowakije (+25%), Hongarije (+6%) en Roemenië (+2%) in dezelfde periode zal toenemen.
- Nu de energietransitie in volle gang is in de Europese landen, zullen de hoeveelheden steenkool die over de binnenwateren worden vervoerd in de komende twintig jaar sterk teruglopen. Duitsland is bijvoorbeeld van plan alle kolengestookte centrales tegen 2038 te sluiten; als gevolg daarvan daalde in 2019 de invoer van steenkool in het land fors (-15%), ondanks een lichte stijging van de wereldwijde handel in steenkool (+0,7%). Hetzelfde geldt voor Frankrijk en alle Donaulanden, waar het steenkoolverbruik op lange termijn naar verwachting zal dalen tot een historisch laag niveau, zelfs voor grote verbruikers zoals Bulgarije en Roemenië. In West-Europa wordt de meeste steenkool verbruikt in Duitsland, dat afhankelijk is van de invoer van steenkool dat voor een groot deel over de Rijn wordt vervoerd. Ondanks een piek in het steenkoolverbruik in 2022, zien de vooruitzichten voor de vraag naar steenkool er op de lange termijn niet zeer rooskleurig uit. Tot het jaar 2050 wijzen de vooruitzichten voor de binnenlandse vraag naar kolen op een daling van -89% in Duitsland. Voor Frankrijk wordt een afname van -82% verwacht. Voor Nederland is de daling -86%, voor België -73% en voor Zwitserland -68%.
- Net als voor de Rijnoeverstaten wordt verwacht dat het steenkoolverbruik in de landen in het Donaustroomgebied dezelfde neerwaartse trend zal volgen, ondanks een kleine piek tijdens de coronapandemie. Volgens de prognoses zal de binnenlandse vraag naar steenkool tussen 2023 en 2050 dalen met -75% in Oostenrijk, -86% in Kroatië, -79% in Hongarije en -64% in Slowakije. In de twee landen waar de vraag momenteel het grootst is (Roemenië en Bulgarije), wordt een nog sterkere daling verwacht (respectievelijk -95% en -93%).
- Geschat wordt dat ongeveer 75% van alle handelswaar over zee wordt vervoerd.81 Containervervoer is op zijn beurt de meest voorkomende vorm van vervoer in de maritieme handel: bijna 66% van de goederen die over zee worden vervoerd, worden in containers82 vervoerd. Omdat meer specifieke gegevens ontbreken en omdat het containervervoer over de binnenwateren meestal een afspiegeling is van het containervervoer over zee en de wereldhandel, wordt voor de analyse van de ontwikkeling van het containervervoer over de Rijn uitgegaan van de som van alle in- en uitgevoerde goederen per land. De Donaulanden zijn buiten beschouwing gelaten, omdat containervervoer over de Donau nauwelijks voorkomt. Op dezelfde manier gebruiken we informatie over de wereldhandel voor onze vooruitzichten voor het containervervoer in Europa.
- Het containervervoer in West-Europa zal vermoedelijk gestaag groeien. Het hoogste groeipercentage tussen 2023 en 2050 wordt verwacht in Zwitserland (+109%). Duitsland blijft waarschijnlijk het land waar de handel de grootste waarde vertegenwoordigt, met een stijging van bijna +65% van de waarde van zowel de export als de import. De stijging van de waarde van de handel in andere West-Europese landen zal naar verwachting min of meer gelijk zijn aan die van Duitsland, met een toename van +60% in België, +63% in Nederland en +75% in Frankrijk.
- Aangenomen wordt dat de wereldhandel zich zal herstellen van de huidige economische vertraging en geopolitieke spanningen en gestaag in volume zal toenemen, ondanks een structurele herschikking van de handelsstromen als gevolg van de genoemde spanningen. De laatste jaren is er inderdaad een duidelijke belangstelling voor friendshoring en onshoring. De onderliggende redenen hiervoor hebben niet alleen te maken met de pandemie en de oorlog in Oekraïne, en met de onrust die deze veroorzaakten met betrekking tot de duidelijke zwakke punten in de toeleveringsketens, maar ook met de bezorgdheid over het milieu.
- Of friendshoring stand zal houden en het gezicht van de wereldhandel op de lange termijn zal veranderen, is moeilijk te zeggen. Als dat het geval is, zal het zeker leiden tot een toename van de containerhandel in Europa, aangezien de meeste Europese landen geografisch dicht bij elkaar liggen en over het algemeen hartelijke diplomatieke betrekkingen onderhouden binnen de EU, waardoor friendshoring en onshoring in de toekomst voor de hand liggen. Volgens het IMF is de groei van de handel tussen landenblokken – waarbij het gaat om westerse landen aan de ene kant en China, Rusland en landen die de kant van Rusland kozen na de invasie van Oekraïne aan de andere kant – tussen twee perioden gedaald met -4,9 procentpunten: de periode na de Russische invasie van Oekraïne (van KW2-2022 tot KW3-2023) en de vijf jaar die daaraan vooraf gingen (van KW1-2017 tot KW1-2022).83
- Verwacht wordt dat de sterke positie van het binnenvaartvervoer voor chemicaliën niet zal veranderen, aangezien andere vervoersmodi over het algemeen niet worden gezien als een haalbaar alternatief, met uitzondering van pijpleidingen. De chemische industrie levert aan klanten uit talrijke economische sectoren, maar vooral in de landbouwsector (meststoffen), de plasticindustrie, de automobielindustrie, de bouw en in de papier- en kartonindustrie. Bovendien is het de bedoeling dat de wereldwijde trend van herindustrialisatie en friendshoring wordt aangemoedigd door het Green Deal-plan voor de industrie van de Europese Commissie, wat zou moeten zorgen voor een stabiele productie van de chemische industrie.
- Het vervoer van chemische producten is een markt die snel groeit in de binnenvaart. Dit wordt ook bevestigd door de ontwikkeling van de chemische productie in Europa. Verwacht wordt dat het vervoer van chemicaliën over de binnenwateren zal toenemen in lijn met de groeiende productie van chemicaliën. Bovendien wordt geschat dat de chemische industrie voor meer dan 75% van alle uitstootbeperkende technologieën zal produceren die nodig zijn om tegen 2050 netto-nuluitstoot te bereiken, wat de vraag en productie de komende decennia waarschijnlijk zal bevorderen.84
- In Duitsland en Frankrijk zal de reële bruto productie van chemische producten tussen 2023 en 2050 naar verwachting met +25% groeien. Voor Nederland wordt een groei van +42% verwacht en voor België van +17%. Voor Zwitserland wordt een daling van -6% voorspeld.
- Voor Bulgarije, momenteel de grootste producent van chemicaliën in Midden- en Oost-Europa, wordt tegen 2050 een sterke stijging van de productie in deze sector verwacht, waardoor het land met een groeipercentage van +80% ver voor de andere landen zal liggen. Hoewel de andere landen naar verwachting vergelijkbare of zelfs grotere groeipercentages zullen laten zien, blijft hun productie waarschijnlijk ver achter bij die van Bulgarije: +34% voor Oostenrijk, +76% voor Hongarije, +92% voor Kroatië, +98% voor Roemenië en +113% voor Slowakije.
- Verladers denken dat de binnenvaart de belangrijkste vervoerswijze zal blijven voor bouwmaterialen zoals grind, zand en stenen en andere materialen. Er wordt geen grote modal shift verwacht, maar aangezien door fusies en overnames grotere bedrijven ontstaan, zal het aantal kleinere beton- en cementfabrieken en kleinere zand- en grindbedrijven die naast de kleine waterwegen gelegen zijn, vermoedelijk afnemen. Naarmate grotere entiteiten zich langs de waterwegen gaan vestigen en op zoek gaan naar meer schaalvoordelen, zou de vraag naar kleinere schepen ook moeten afnemen. In de komende jaren zullen naar verwachting grotere hoeveelheden zand en grind op de markt komen als gevolg van baggerwerkzaamheden om rivieren meer ruimte te geven, wat hand in hand gaat met een groeiende vraag naar dit soort grondstoffen om dijken te versterken in verband met klimaatrisico’s.
- De vraag naar vervoer is sterk afhankelijk van de activiteiten in de bouwsector. Volgens de prognoses van Oxford Economics zal de voor de inflatie gecorrigeerde reële productie in Duitsland tussen 2023 en 2050 met +37% groeien. Voor Frankrijk is de verwachte groei van de reële output in de bouwsector +13%, voor Nederland +27%, voor België +19% en voor Zwitserland +24%.
- De bouwsector zal tussen 2023 en 2050 vermoedelijk groeien met +56% in Bulgarije, +36% in Kroatië, +54% in Hongarije, +44% in Roemenië en +42% in Slowakije. De Oostenrijkse bouwsector, momenteel de grootste in Midden- en Oost-Europa, zal naar verwachting zijn achterstand inhalen en wordt daarbij op de voet worden gevolgd door die van Roemenië, met groeipercentages van respectievelijk +29% en +44% in hetzelfde tijdsbestek.
- Naarmate landen hun energietransitie voortzetten, wordt echter verwacht dat de vraag naar aardolieproducten de huidige neerwaartse trend zal voortzetten, waardoor het vervoer door de binnenvaart zal afnemen. Hoewel er nog financiële en technische beperkingen zijn die de uitrol van koolstofneutrale technologieën belemmeren, wordt ervan uitgegaan dat minerale olieproducten de komende twintig jaar geleidelijk zullen verdwijnen als onderdeel van de energiemix. Zoals blijkt uit gegevens van de haven van Antwerpen, lopen bij de aardolieproducten de hoeveelheden sinds 2013 gestaag achteruit, terwijl het vervoer van chemische producten juist sterk aan het toenemen is.
- Voor de productie van aardolieproducten (vloeibare brandstoffen, stookolie) en stookkolen of cokes wordt een daling voorzien tot 2050. Dit wordt verklaard door de geleidelijke overgang naar alternatieve energiebronnen in de transportsector, die naar verwachting zal leiden tot een afname van de vraag naar aardolieproducten (geraffineerde vloeibare brandstoffen). Wat stookkolen betreft, is een overgang naar koolstofvrije staalproductie waarschijnlijk, wat naar verwachting ook zal leiden tot een daling van de vraag naar cokes in de toekomst.
- Voor Duitsland laten de vooruitzichten tot 2050 een productiedaling zien van -37% voor beide producten samen. Voor Frankrijk wordt een afname van -49% voorzien en voor Nederland en België een daling van -47%. Zwitserland produceert zeer weinig aardolieproducten, wat de reden is voor de vrij omvangrijke invoer via de Rijn.
- In Oost-Europa en Oostenrijk wordt een vergelijkbaar scenario verwacht, met een daling van de productie van aardolieproducten en stookkolen: -2% in Roemenië, -8% in Slowakije, -26% in Hongarije en -29% in Oostenrijk. Het enige land waar deze sectoren tegen 2050 naar verwachting zullen groeien is Bulgarije, met een groeipercentage van +17%.
- Aangezien de kringloopeconomie in de toekomst naar verwachting steeds belangrijker zal worden, zijn Nederlandse verladers ervan overtuigd dat de recycling van metalen zal toenemen en dat daardoor de vraag naar en de productie van staal in heel West-Europa zal afnemen. Dit zou kunnen leiden tot een afname van het vervoer van staal, maar ook van ijzererts, omdat dit waarschijnlijk zal worden vervangen door gerecycled staal en productieprocedés die minder emissies veroorzaken. De vraag naar kwalitatief hoogstaand staal in de ontwikkelingslanden neemt echter toe, waardoor staal een belangrijke pijler voor de Europese industrie zou kunnen blijven.
- In gevallen waar de productie van staal aan binnenwaterwegen is gevestigd, neemt het vervoer van ijzererts, stookkolen en staalproducten door de binnenvaart een belangrijke positie in. Duitsland is het grootste staal producerende land in Europa en de Rijn is de belangrijkste transportroute voor ijzererts en staalproducten.
- Tussen 2023 en 2045 wijzen de vooruitzichten voor de Duitse staalproductie op een lichte daling met
-6%. Voor Frankrijk wordt een stijging van +22% voorzien, maar deze is gebaseerd op een veel lager absoluut niveau van staalproductie. Voor het vervoer van ijzererts en staal over de binnenwateren is de Belgische, Franse en Duitse staalproductie van groot belang, aangezien de staalnijverheid in deze landen vaak langs de binnenwateren is gelegen. Dit geldt niet voor de Nederlandse en Zwitserse staalindustrie. - Oostenrijk zal naar verwachting een hoofdrol blijven spelen in de staalsector langs de Donau, met een groeipercentage van 11% tussen 2023 en 2025. De staalproductie van Roemenië zal zich, na twee sterke dalingen begin jaren 2000 en in 2020, volgens de prognoses tegen 2050 herstellen met een groei van +68%. Volgens de voorspellingen van Oxford Economics zal de staalproductie in heel Midden- en Oost-Europa sterk groeien: +47% voor Hongarije, +67% voor Kroatië, +47% voor Bulgarije en +44% voor Slowakije.
VOORUITBLIK OP KORTE TERMIJN VOOR DE BINNENVAARTMARKTEN IN DE RIJNOEVER- EN DONAULANDEN
STAAL EN IJZERERTS
AFBEELDINGEN 1 EN 2: STAALPRODUCTIE IN DE RIJNOEVERSTATEN EN VERVOER VAN IJZERERTSEN OVER DE GEHELE RIJN
In november 2024 aangepaste cijfers voor het vervoer van ijzerertsen over de gehele Rijn.
Bronnen: World Steel Association, Eurofer, Destatis, Rijkswaterstaat, analyse van de CCR
AFBEELDINGEN 3 EN 4: STAALPRODUCTIE IN DE DONAULANDEN EN VERVOER VAN IJZERERTS OVER DE BENEDEN-DONAU *
Bronnen: World Steel Association, Eurostat [iww_go_atygo]
* Beneden-Donau = Roemenië en Bulgarije
Voor de landen rond de Midden-Donau zijn de gegevens veelal niet beschikbaar.
Vooruitblik voor het ijzererts- en staalsegment
LANDBOUWPRODUCTEN EN LEVENSMIDDELEN
AFBEELDINGEN 5 EN 6: GRAANOOGST EN VERVOER VAN LANDBOUWPRODUCTEN IN DE RIJNOEVERSTATEN
Bron: Eurostat [apro_cpsh1] en [iww_go_atygo]
AFBEELDINGEN 7 EN 8: GRAANOOGST EN VERVOER VAN LANDBOUWPRODUCTEN IN DE DONAULANDEN
Bron: Eurostat [apro_cpsh1] en [iww_go_atygo]
Voor Servië ontbreken gegevens voor 2023.
Vooruitzichten voor het landbouw- en agri-foodsegment
TABEL 1: OOGSTHOEVEELHEDEN IN HET SEIZOEN 2023/24 VERGELEKEN MET HET GEMIDDELDE OVER VIJF JAAR
| Oogstseizoen 2023/24 in miljoen ton | Wereld | EU-27 | Frankrijk |
|---|---|---|---|
| Zachte tarwe | 758,4 | 125,6 | 35,0 |
| Gemiddelde over 5 jaar | 750,0 | 124,1 | 34,4 |
| Harde tarwe | 31,4 | 7,0 | 1,3 |
| Gemiddelde over 5 jaar | 34,0 | 7,6 | 1,5 |
| Maïs | 1.227 | 62,3 | 11,9 |
| Gemiddelde over 5 jaar | 1.157 | 66,4 | 12,2 |
| Gerst | 146,0 | 47,5 | 12,3 |
| Gemiddelde over 5 jaar | 154,0 | 52,4 | 11,6 |
Bronnen: FranceAgriMer April 2024, Banque CIC agriculture, European Commission, Service de la statistique et de la prospective (SSP) du Ministère de l’Agriculture et de la Souveraineté alimentaire (Frankrijk)
CHEMISCHE PRODUCTEN
AFBEELDINGEN 9, 10, 11 EN 12: INDEX VAN DE CHEMISCHE PRODUCTIE EN VERVOER VAN CHEMISCHE PRODUCTEN IN DE RIJNOEVER- EN DONAULANDEN
Bron: Eurostat [sts_inpr_a] en [iww_go_atygo]
Ontbrekende cijfers voor Frankrijk voor het vervoer van chemische producten in 2023.
Vooruitzichten voor het chemiesegment
CONTAINERS
AFBEELDINGEN 13 EN 14: INDEX VAN CONTAINEROVERSLAG IN DE WERELD EN IN DE NORTHERN RANGE (2015= 100) EN CONTAINERVERVOER DOOR DE BINNENVAART IN EUROPA (IN TEU)
Bronnen: RWI/ISL Container Throughput Index, Eurostat [iww_go_actygo]
VOORUITZICHTEN VOOR DE RIVIERCRUISES
VOORUITZICHTEN OP LANGE TERMIJN VOOR DE BINNENVAARTMARKTEN IN DE RIJNOEVER- EN DONAULANDEN
TABEL 2: AANDEEL VAN DE BELANGRIJKSTE GOEDERENSEGMENTEN IN HET VERVOER OVER DE RIJN
| Productsegment | Aandeel in % in 2022 | Aandeel in % in 2023 | Gemiddeld aandeel 2014-2023 in % |
|---|---|---|---|
| Aardolieproducten | 20,4 | 22,1 | 20,6 |
| Chemicaliën | 16,8 | 16,2 | 15,2 |
| Zand, stenen, grind | 16,4 | 17,2 | 17,3 |
| Containers | 11,2 | 10,2 | 10,9 |
| Kolen | 9,5 | 7,3 | 9,0 |
| Agribulk en levensmiddelen | 9,4 | 9,4 | 9,2 |
| IJzererts | 7,3 | 7,9 | 7,6 |
| Metalen | 5,0 | 5,0 | 4,8 |
Bron: berekening van de CCR aan de hand van gegevens van Destatis en Rijkswaterstaat
LANDBOUW, BOSBOUW EN VISSERIJ
AFBEELDING 15: REËLE BRUTO PRODUCTIE VAN LANDBOUW-, BOSBOUW- EN VISSERIJPRODUCTEN IN DE RIJNOEVERSTATEN (PRIJZEN IN DOLLAR VAN 2015 – IN MILJARD US-DOLLAR)
Bron: Oxford Economics
AFBEELDING 16: REËLE BRUTO PRODUCTIE VAN LANDBOUW-, BOSBOUW- EN VISSERIJPRODUCTEN IN DE DONAULANDEN (PRIJZEN IN DOLLAR VAN 2015 – IN MILJARD US-DOLLAR)
Bron: Oxford Economics
STEENKOLEN
AFBEELDING 17: STEENKOOL, BINNENLANDSE VRAAG IN DE RIJNOEVERSTATEN, OP JAAR BASIS (IN MILJOEN TON)
Bron: Oxford Economics
AFBEELDING 18: STEENKOOL, BINNENLANDSE VRAAG IN DE DONAULANDEN, OP JAARBASIS (IN MILJOEN TON)
Bron: Oxford Economics
CONTAINERS
AFBEELDING 19: JAARLIJKS TOTAAL VAN DE REËLE IN- EN UITVOER VAN GOEDEREN IN DE RIJNOEVERSTATEN (PRIJZEN IN EURO VAN 2015 – IN MILJARD EURO)
Bron: Oxford Economics
De export- en importwaarde van Zwitserland werd omgerekend van Zwitserse frank van 2015 in euro van 2015. De waarde van de Franse uitvoer en invoer werd omgerekend van euro van 2014 in euro van 2015 aan de hand van het door de Europese Centrale Bank gemelde inflatiecijfer van 0,03%.
CHEMISCHE PRODUCTEN
AFBEELDING 20: REËLE BRUTO PRODUCTIE VAN CHEMICALIËN IN DE RIJNOEVERSTATEN (PRIJZEN IN DOLLAR VAN 2015 – IN MILJARD US-DOLLAR)
Bron: Oxford Economics
AFBEELDING 21: REËLE BRUTO PRODUCTIE VAN CHEMICALIËN IN DE DONAULANDEN (PRIJZEN IN DOLLAR VAN 2015 – IN MILJARD US-DOLLAR)
Bron: Oxford Economics
BOUWMATERIALEN, ZAND, STENEN, GRIND
AFBEELDING 22: REËEL BRUTO OUTPUT IN DE BOUWSECTOR IN DE RIJNOEVERSTATEN (PRIJZEN IN DOLLAR VAN 2015 – IN MILJARD US-DOLLAR)
Bron: Oxford Economics
AFBEELDING 23: REËEL BRUTO OUTPUT IN DE BOUWSECTOR IN DE DONAULANDEN (PRIJZEN IN DOLLAR VAN 2015 – IN MILJARD US-DOLLAR)
Bron: Oxford Economics
AARDOLIEPRODUCTEN EN STOOKKOLEN
AFBEELDING 24: REËLE BRUTO PRODUCTIE VAN STOOKKOLEN EN GERAFFINEERDE AARDOLIEPRODUCTEN IN DE RIJNOEVERSTATEN (PRIJZEN IN DOLLAR VAN 2015 – IN MILJARD US-DOLLAR)
Bron: Oxford Economics
AFBEELDING 25: REËLE BRUTO PRODUCTIE VAN STOOKKOLEN EN GERAFFINEERDE AARDOLIEPRODUCTEN IN DE DONAULANDEN (PRIJZEN IN DOLLAR VAN 2015 – IN MILJARD US-DOLLAR)
Bron: Oxford Economics
STAAL EN IJZERERTS
AFBEELDING 26: REËLE BRUTO PRODUCTIE VAN IJZER EN STAAL IN DE RIJNOEVERSTATEN (PRIJZEN IN DOLLAR VAN 2015 – IN MILJARD US-DOLLAR)
Bron: Oxford Economics
AFBEELDING 27: REËLE BRUTO PRODUCTIE VAN IJZER EN STAAL IN DE DONAULANDEN (PRIJZEN IN DOLLAR VAN 2015 – IN MILJARD US-DOLLAR)
Bron: Oxford Economics