• Grensoverschrijdend vervoer is goed voor 53% van het totale binnenvaartvervoer in de EU. In het Rijnstroomgebied is 57% van het binnenvaartvervoer grensoverschrijdend, in het Donaubekken is dat 35%.

• Grensoverschrijdend vervoer is met name belangrijk tussen Nederland en Duitsland, voornamelijk als gevolg van de grote hoeveelheden goederen en grondstoffen die vanuit de Nederlandse zeehavens naar Duitsland worden vervoerd.

• De EU-vervoersprestatie op de Europese binnenwateren wordt gedomineerd door de vervoersprestatie in de Rijnoeverlanden, die 84% bedraagt van de totale binnenvaartprestatie in de EU plus Zwitserland.

• De hoeveelheid goederen die over de traditionele Rijn vervoerd werd, daalde 11% in vergelijking met 2017, hetgeen voornamelijk te wijten was aan het langaanhoudende laagwater en de afkoeling van de cyclische bedrijvigheid in de tweede helft van 2018.

• Het vrachtvervoer over de Beneden-Donau, dat goed is voor 75% van de totale vervoersprestatie over de Donau, bleek beter bestand tegen laagwater en wist de hoeveelheden in 2018 te verhogen, hoewel de Boven- en Midden-Donau het zwaarder hadden.

• Het containervervoer zette de opwaartse trend voort in België, Frankrijk en Nederland, maar daalde 10% op de Rijn, als gevolg van het laagwater in het najaar van 2018.

 

 

Vervoer van goederen door de Europese binnenvaart

AANDEEL VAN HET NATIONALE TON-KM (TKM) IN DE TOTALE EUROPESE VERVOERSPRESTATIE (AANDEEL IN %)

Bron: Eurostat [iww_go_atygo], OESO (Zwitsers, Serbia)

 

VERVOERSPRESTATIE VAN DE BINNENVAART IN 2015, 2016, 2017 EN 2018 IN DE BELANGRIJKSTE EU-BINNENVAARTLANDEN (VERVOERSPRESTATIE IN MILJOEN TKM)

Bron: Eurostat [iww_go_atygo]

 

EVOLUTIE VAN DE VERVOERSPRESTATIES IN DE BELANGRIJKSTE EUBINNENVAARTLANDEN PER KWARTAAL (VERVOERSPRESTATIE IN MILJOEN TKM)

Bron: Eurostat [iww_go_qnave]

 

 

  • De Rijnoeverstaten (België, Frankrijk, Duitsland Luxemburg, Nederland en Zwitserland) zijn goed voor 84% van de totale vervoersprestatie van de binnenvaart in de EU en Zwitserland. De Donaulanden nemen 16% voor hun rekening. De overige landen hebben samen een aandeel dat zo klein is, dat het nog steeds vrijwel neerkomt op nul procent.

 

VERVOERSPRESTATIE VAN DE BINNENVAART IN DE EU-LANDEN OP JAARBASIS (IN MILJARD TKM IN 2018)*

Bron: Eurostat [iww_go_atygo]
* Gegevens voor het Verenigd Koninkrijk en Italië nog niet beschikbaar voor 2018

 

  • Volgens de cijfers van Eurostat [iww_go_atygo] zijn de segmenten ertsen, zand, stenen en bouwmaterialen samen goed voor 26% van de totale vervoersprestatie van de binnenvaart in de EU en Zwitserland. De energiesector (aardolieproducten en kolen) neemt 25% voor zijn rekening. Landbouwproducten en levensmiddelen hebben samen een aandeel van 15%. Goederen in containers en chemicaliën zijn elk goed voor 11%. Het aandeel van het segment metalen bedraagt 6%, en afvalstoffen en secundaire grondstoffen (met inbegrip van schroot) zijn samen goed voor 3%.

 

Evolutie van het totale binnenvaartvervoer en het grensoverschrijdend vervoer in de EU

 

VERVOERSPRESTATIE VAN DE BINNENVAART IN DE EU OP JAARBASIS (IN MILJARD TKM)

Bron: Eurostat [iww_go_atygo]

 

  • De grensoverschrijdende vervoersprestatie was in 2018 goed voor 52% van de totale vervoersprestatie op de binnenwateren in de EU. Dit cijfer is sinds 2007 vrijwel gelijk gebleven. Voor het nationale goederenvervoer en het transitoverkeer bedroeg het aandeel respectievelijk 27% en 21%. In de landen langs de Rijn zijn er grote verschillen wat het type vervoer betreft. In Duitsland bestaat 40% van de totale vervoersprestatie uit inkomend vervoer (grensoverschrijdend vervoer – import), dankzij de grote hoeveelheden goederen, met name voor de staalnijverheid (ijzererts en kolen), die via de zeehavens in Nederland worden aangevoerd. In Nederland heeft het uitgaand vervoer (grensoverschrijdend vervoer – export) een bijzonder groot aandeel in de vervoersprestatie, hetgeen de tegenhanger is van de grote invoer van Duitsland.

 

VERVOERSPRESTATIE VAN DE BINNENVAART IN DE RIJNOEVERSTATEN PER TYPE VERVOER IN 2018 (IN MILJOEN TKM)

Bron: Eurostat [iww_go_atygo]

 

  • In veel Donaulanden (Kroatië, Hongarije, Slowakije) neemt het transitotransport een bijzonder groot aandeel van de vervoersprestatie voor haar rekening. Dit hangt samen met de lange afstanden die moeten worden afgelegd om goederen van de Zwarte Zee naar het achterland van de Donau te brengen. Oostenrijk is daarentegen niet zo zeer een transitoland, maar eerder een land dat de eindbestemming vormt voor de grote hoeveelheden goederen die via de Donau worden aangevoerd. In Oostenrijk is 49% van de vervoersprestatie inkomend vervoer. De belangrijkste reden hiervoor is dat de staalindustrie in dit land grote hoeveelheden grondstoffen nodig heeft zoals ijzererts en kolen die worden overgeslagen in de havens aan de Zwarte Zee en stroomopwaarts over de Donau worden vervoerd.

 

VERVOERSPRESTATIE VAN DE BINNENVAART IN DE DONAULANDEN PER TYPE VERVOER IN 2018 (IN MILJOEN TKM)

Bron: Eurostat [iww_go_atygo]

 

Vrachtvervoer door de binnenvaart in de belangrijkste Europese stroomgebieden

 

 

 

  • In het volgende deel van dit hoofdstuk wordt nader ingegaan op het vrachtvervoer in de binnenvaart met een jaarlijks vervoersvolume van ten minste 1 miljoen ton. De meeste gegevens werden door de nationale vaarwegbeheerders (voor Duitsland, België en Frankrijk) ter beschikking gesteld (Voor België: De Vlaamse Waterweg voor Vlaanderen, en Direction générale opérationnelle de la Mobilité et des Voies hydrauliques voor Wallonië; voor Frankrijk: Voies Navigables de France; voor Duitsland: Generaldirektion Wasserstraßen und Schifffahrt, voor Nederland: Rijkswaterstaat / Panteia). In deze drie landen worden de gegevens over het vervoer bij sluizen door de vaarwegbeheerders geregistreerd. Om een zo representatief mogelijk beeld van het vrachtvervoer over de binnenwateren te verkrijgen, werd in elk stroomgebied een sluis uitgekozen die als referentie diende om statistische gegevens te verzamelen.
  • De gegevens over de binnenvaart op de Donau en de Rijn worden afzonderlijk weergegeven. Voor de Donau zijn de gegevens afkomstig uit het marktobservatierapport van de Donaucommissie die deze informatie bij de vaarwegautoriteiten van de Donaulanden verzamelt. De gegevens voor de Rijn zijn geleverd door het Duitse bureau voor de statistiek (Destatis). Voor Nederland heeft Panteia ruwe gegevens van Rijkswaterstaat verstrekt.
  • Naast de totale hoeveelheden vervoerde goederen per vaarweg, worden ook de hoeveelheden voor de belangrijkste goederensegmenten weergegeven. Hierbij wordt uitsluitend rekening gehouden met de grootste goederensegmenten per vaarweg om met name de belangrijkste kenmerken van het goederenvervoer op elke vaarweg in kaart te brengen.

 

Binnenvaartvervoer per type goederen in het Rijnstroomgebied en West-Europa

 

TRADITIONELE RIJN (IN MILJOEN TON)

Bron: Destatis, CCR [iww_go_atygo]

 

  • Het vervoer over de traditionele Rijn (van Bazel tot de Duits-Nederlandse grens) bedroeg in 2018 165 miljoen ton. Dit is 11% minder dan in 2017. De daling was vooral toe te schrijven aan de lage waterstanden, terwijl in de tweede helft van 2018 de afzwakkende economische activiteiten een andere, zij het veel kleinere rol hierin speelden. Zelfs voor goederensegmenten die over een lange termijn een stijgende lijn vertonen, zoals containers en chemicaliën, leverden de slechte wateromstandigheden in de tweede helft van 2018 veel problemen op. Voor alle goederensegmenten resulteerde dit in een verlies ten opzichte van 2017.

 

 

  • Het drogeladingsegment ”zand, stenen en bouwmaterialen” toonde het laagste verliescijfer (-5%). Ook vloeibare lading liet een daling zien (chemicaliën: -13%, aardolieproducten: -14%). Het containervervoer liep terug met 13% (netto gewicht in containers), vergeleken met -10% voor TEU.
  • Op de Midden- en Bovenrijn (deze twee gedeelten van de Rijn zijn samen goed voor 49% van de totale vervoersprestatie van het containervervoer over de traditionele Rijn) had het containervervoer in de late herfst van 2018 flink te lijden onder de wateromstandigheden. Wel beschouwd kan deze daling van 10% voor 2018 alles bij elkaar genomen nog als relatief beperkt worden bestempeld.

 

HOEVEELHEID OVER DE TRADITIONELE RIJN VERVOERDE GOEDEREN PER TYPE GOEDEREN (IN MILJOEN TON)*

Bron: analyse van de CCR aan de hand van gegevens van Destatis
* Voor containers: netto gewicht

 

 

Vaarwegen in Nederland

 

 

  • Voor het land met de grootste omzet in het Europese binnenvaartvrachtvervoer wordt een onderscheid gemaakt tussen vaarwegen met en zonder sluizen. Het Amsterdam-Rijnkanaal komt in beide categorieën voor, omdat deze vaarweg in het ene gedeelte sluizen heeft en in het andere geen. Dit kanaal vormt een belangrijke verbinding tussen de zeehaven van Amsterdam en de Rijn en het achterland.
  • In de onderstaande afbeelding zijn de vaarwegen zonder sluizen opgenomen. De Waal is een belangrijke zijarm van de Rijn (deel van de zuidelijke arm), terwijl de Lek deel uitmaakt van de noordelijke arm. Het Hollandsch Diep is een brede rivierarm in de Rijn-Maasdelta, aan het einde afgesloten van de zee door een dam. Het vormt de voortzetting van de Nieuwe Merwede, zelf de voortzetting van de Waal. Ook de Oude Maas is een zijtak van de Rijn. Anders dan de andere zijarmen van de Rijn is de IJssel daarentegen een vrijstromende rivier die uitmondt in het IJsselmeer.

 

NEDERLAND – HOEVEELHEID VERVOERDE GOEDEREN OVER VAARWEGEN ZONDER SLUIZEN (MILJOEN TON)

Bron: Rijkswaterstaat en analyse van Panteia

 

  • Van de vaarwegen die voorzien zijn van sluizen vormt de Schelde-Rijverbinding een belangrijke schakel tussen Antwerpen, de Rijn en Rotterdam. De Gent-Terneuzenverbinding is een vaarweg die de haven van Gent verbindt met de Schelde (die uitmondt in de Noordzee).

 

NEDERLAND – HOEVEELHEID VERVOERDE GOEDEREN OVER VAARWEGEN MET SLUIZEN (MILJOEN TON)

Bron: Rijkswaterstaat en analyse van Panteia

 

  • In de volgende grafieken staan gedetailleerde statistische gegevens over het vrachtvervoer op vier verschillende Nederlandse vaarwegen. In deze grafieken zijn uitsluitend de vier grootste goederensegmenten opgenomen, zodat alleen de segmenten die typerend zijn voor een vaarweg worden weergegeven.
  • Op de Waal is een groot deel van de goederen bestemd voor de staalnijverheid. Dit hangt samen met het feit dat deze rivier deel uitmaakt van de zuidelijke rivierarm van de Rijn. Over deze waterweg worden ijzerertsen en kolen van Rotterdam naar het Ruhrgebied in Duitsland getransporteerd.
  • Op het Amsterdam-Rijnkanaal spelen de segmenten zand en aardolieproducten een grote rol. Men mag niet vergeten dat Amsterdam de grootste benzinehaven ter wereld is en het vervoer van benzine en andere bestanddelen van benzine is in deze regio dan ook dienovereenkomstig groot. (Zie ook hoofdstuk 3 voor de analyse van de vrachtprijzen en de vervoersvolumes voor de coöperatie van exploitanten van tankschepen voor de binnenvaart (CITBO)).

 

HOEVEELHEID VERVOERDE GOEDEREN OVER DIVERSE NEDERLANDSE VAARWEGEN PER GOEDERENSEGMENT (MILJOEN TON)*

Bron: Rijkswaterstaat en analyse van Panteia
* Mop = Mineral oil products (aardolieproducten)

 

Waal

Amsterdam Rijnkanaal

Hollands Diep

Maas

 

Vaarwegen in Duitsland

 

 

  • De Duitse vaarwegen zijn onderverdeeld in vier geografische gebieden: het westen, noorden, zuiden en oosten. Zelfs zonder de Rijn telt het westen het hoogste aantal binnenwateren waarover meer dan één miljoen ton goederen per jaar vervoerd wordt.
  • Een netwerk van vier grote kanalen (het West-Duitse kanalennetwerk) wordt met name gebruikt als transportroute voor de distributie van eindproducten afkomstig van raffinaderijen en chemische fabrieken. Daarnaast worden kolencentrales via dit netwerk met grondstoffen voorzien. Eén van deze kanalen is het Rijn-Hernekanaal waarover jaarlijks vijf miljoen ton aardolieproducten wordt vervoerd. Het Dortmund-Eemskanaal is goed voor meer dan twee miljoen. In de afgelopen jaren kon voor dit segment op deze beide vaarwegen een stijging worden waargenomen. Op het Wezel-Dattelnkanaal wordt jaarlijks ongeveer drie miljoen ton aardolieproducten getransporteerd en op het Datteln-Hammkanaal meer dan één miljoen ton. In het westen liggen de Moezel en de Saar, twee zijrivieren van de Rijn. Op deze rivieren vormen ijzererts en kolen het grootste aandeel in het vrachtvervoer, dankzij de staalindustrie in het Saargebied.
  • In Duitsland zijn de noordelijke vaarwegen (Elbe, Elbe-Seitenkanaal, Mittellandkanaal, Wezer) de op twee na belangrijkste waterwegen als het gaat om vervoerde hoeveelheden vracht. Deze vaarwegen liggen in het achterland van de grootste Duitse zeehaven (Hamburg). Het segment aardolieproducten is het grootste segment voor vervoer over de Elbe en het Elbe-Seitenkanaal, en over het Mittellandkanaal is dat het segment landbouwproducten.
  • Het zuidelijk deel van Duitsland telt vier vaarwegen: de twee zijrivieren van de Rijn, de Main en de Neckar, alsook het Main-Donaukanaal en de Donau. Op de Main en de Neckar is het grootste goederensegment zand, stenen en bouwmaterialen. Deze goederen worden voornamelijk richting de Rijn vervoerd. Op het Main-Donaukanaal en de Donau nemen de segmenten agribulk, levensmiddelen en voedingsproducten het leeuwendeel van het vrachtvervoer voor hun rekening.
  • Op de binnenwateren in het oostelijk deel van Duitsland neemt het segment zand, stenen en bouwmaterialen niet alleen een belangrijke plaats in (op de benedenloop van de Havel bij Berlijn en op de Spree-Oder-Wasserstraße), maar is er zelfs sprake een stijgende lijn.

 

DUITSLAND – VAARWEGEN IN HET WESTEN EN HET NOORDEN VAN HET LAND (MILJOEN T)

Bron: Generaldirektion Wasserstraßen und Schifffahrt


 

DUITSLAND – VAARWEGEN IN HET ZUIDEN EN HET OOSTEN VAN HET LAND (MILJOEN T)

Bron: Generaldirektion Wasserstraßen und Schifffahrt
* VK = Verbindungskanal (verbindingskanaal), WS = Wasserstraße (vaarweg)


 

Binnenvaart in Duitsland per vaarweg en goederensegment

 

  • Om een overzicht te krijgen van de belangrijkste productcategorieën per vaarweg worden in de onderstaande afbeeldingen uitsluitend de vier grootste segmenten voor elke vaarweg weergegeven.

 

DUITSLAND – HET WESTEN (MILJOEN T)

Bron: Generaldirektion Wasserstraßen und Schifffahrt
*MoP: mineral oil products (aardolieproducten)

 

Wesel-Dattelnkanaal

Rijn-Hernekanaal

Datteln-Hammkanaal

Dortmund-Eemskanaal


Moezel

Saar